ιστορία των μεταναστεύσεων του ανθρώπου

Τα τελευταία χρόνια, είμαστε μάρτυρες ενός αυξανόμενου κύματος μετανάστευσης από τις «αναπτυσσόμενες» χώρες προς την Ευρώπη και την Αμερική, που τείνει να εξελιχθεί σε μία ακόμα μαζική μετανάστευση λαών. Οι μετανάστες προέρχονται κυρίως από εμπόλεμες ή οικονομικά εξαθλιωμένες περιοχές του πλανήτη που οδηγήθηκαν στην φυγή προσπαθώντας να διασφαλίσουν την επιβίωση τους. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι νέο αλλά έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην ιστορία του ανθρώπινου είδους, συνιστώντας πλέον μέρος του κύκλου ζωής και της εξέλιξης του είδους. Οι άνθρωποι μετανάστευαν από τις απαρχές της ιστορίας του είδους και μετανάστευαν πάντα για δύο λόγους : ασφάλεια και τροφή.

Ο πρόγονός μας homo sapiens εξελίχθηκε στην Ανατολική Αφρική και διαμόρφωσε στη σημερινή Κένυα τις πρώτες κοινότητές του. Η ίδια του η ύπαρξη πιθανότατα οφείλεται στην μετανάστευση του από το ασφαλές περιβάλλον του δάσους στην ανοικτή σαβάνα (λόγω φωτιάς ή άλλης αιτίας), που ανάγκασε το πρόδρομο είδος να εξελιχθεί για να επιβιώσει στις νέες συνθήκες. Η περιοχή αυτή της Αφρικής είναι εύφορη και προσφέρει πληθώρα φυτών και ζώων για την διατροφή ενός παμφάγου είδους, όπως ο άνθρωπος. Ίσως για αυτό, ο άνθρωπος εξελίχθηκε εκεί. Παρ’ όλα αυτά, η κάθε περιοχή (οικοσύστημα) έχει συγκεκριμένες δυνατότητες παροχής τροφής. Έτσι, κάθε φορά πού ο πληθυσμός των πρώτων αυτών ανθρώπων αυξανόταν πέρα από το όριο που μπορούσε να θρέψει η περιοχή, ένα μέρος της ομάδος αναγκαζόταν να μεταναστεύσει στην διπλανή περιοχή. Το φαινόμενο εντεινόταν κάθε φορά που οι κλιματολογικές συνθήκες ήταν αντίξοες για την παραγωγή φυτών και κατά συνέπεια και ζώων. Ο άνθρωπος πήγαινε εκεί όπου υπήρχε τροφή. 

Ο homo sapiens εξελίχθηκε σε είδος πριν από 200.000 χρόνια και μέσα σε 100.000 χρόνια εξαπλώθηκε σε όλη την Αφρική, εκτοπίζοντας προηγούμενα είδη όπως ο homo erectus. Πριν από 60.000 χρόνια, βγήκε από τα όρια της Αφρικής και έως 10.000 χρόνια πριν, είχε εξαπλωθεί σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Στην Ευρώπη έφτασε πριν από 40.000 χρόνια και συνάντησε ένα άλλο είδος ανθρώπου, τον homo neanderthalensis, ο οποίος ήταν ήδη εγκατεστημένος εδώ για τουλάχιστον 250.000 χρόνια. Οι επήλυδες πρόγονοι μας, παρ’ όλη την μυϊκή τους υστέρηση σε σχέση με τον Νεάντερταλ, κατάφεραν λόγω της ευφυΐας τους, να τον περιορίσουν σταδιακά σε συγκεκριμένες περιοχές και στην συνέχεια να τον αφομοιώσουν. Οι ομαδικοί τάφοι Νεάντερταλ που ανακαλύφθηκαν, υποδηλώνουν βίαιους μαζικούς θανάτους από το νεοφερμένο είδος, το οποίο κυριάρχησε στην Ευρωπαϊκή ήπειρο σε διάστημα μικρότερο από 10.000 χρόνια. 

Αντίστοιχα, ο homo sapiens εξαπλώθηκε στην Ινδική χερσόνησο περίπου 40.000 χρόνια πριν και στην Κίνα περίπου 30.000 χρόνια πριν, ενώ 20.000 χρόνια πριν, εποίκησε την Αμερικάνικη ήπειρο, περνώντας τον Βερίγγειο ισθμό και  έως 8.000 χρόνια πριν, ο άνθρωπος έχει εξαπλωθεί έως το νοτιότερο άκρο της ηπείρου. 

Την περίοδο εκείνη (παλαιολιθική), οι άνθρωποι ζούσαν σε μικρές ομάδες ως τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί που μετακινούταν ψάχνοντας για τροφή και κατάλυμα. Στις περιοχές που υπήρχε πληθώρα φυτικών και ζωικών ειδών (Αφρική, ΝΑ Ασία) και άρα διασφαλισμένη διατροφή,  ο άνθρωπος δεν χρειαζόταν να αναπτύξει καμία δεξιότητα πέρα από αυτή του κυνηγού. 

Σε περιοχές όμως, που δεν υπήρχε πληθώρα τροφής, ό άνθρωπος έπρεπε ή να μετακινηθεί ή να προσπαθήσει να παράγει μόνος του την τροφή του. Κάπως έτσι, 10.000 χρόνια πριν, κάποιες ομάδες ανθρώπων εγκαταστάθηκαν μόνιμα και ξεκίνησαν την ανάπτυξη της γεωργίας και την εξημέρωση των ζώων. Αυτό πραγματοποιήθηκε σε περιοχές που δεν υπήρχε πληθώρα τροφής αλλά υπήρχε νερό και κατάλληλο κλίμα για καλλιέργειες (Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Ινδία). Εκεί, ο άνθρωπος πραγματοποιεί την πρώτη εξελικτική επανάσταση του είδους μας (νεολιθική επανάσταση) και γίνεται αυτάρκης σε τρόφιμα. Η αυτάρκεια τροφής δίνει στον άνθρωπο την δυνατότητα δημιουργίας.
Ο πολιτισμός ξεκινά. 

Όμως η αυτάρκεια κάποιων ομάδων ανθρώπων αρχίζει να προκαλεί και τις πρώτες ανεπιθύμητες μεταναστεύσεις, όταν αντίξοες κλιματικές συνθήκες (ανομβρία, χαλάζι κλπ) έπλητταν γειτονικές περιοχές όπου οι κάτοικοί τους δεν είχαν αναπτύξει την γεωργία και η διατροφή τους στηρίζοντας αποκλειστικά στην φύση. Έτσι, ο αυτάρκης άνθρωπος άρχισε να αποκτά ισχύ. Τα πρώτα κράτη δημιουργήθηκαν στην Μεσοποταμία, Αίγυπτο και Ινδία περί το 6.000 π.Χ. και μαζί τους δημιουργήθηκαν διοικητικά όργανα και στρατός. Οι άνθρωποι άρχισαν να προστατεύουν τους πόρους τους και να δημιουργούν ασφάλεια. 

Από τότε έως τώρα, η ιστορία του ανθρώπου κυριαρχείται από μεταναστεύσεις λαών, από τις υποβαθμισμένες στις πιο ανεπτυγμένες περιοχές του πλανήτη, με κύριο στόχο την εξεύρεση τροφής και ασφάλειας. Η μετανάστευση ακολουθούσε πάντα τον δρόμο του πλούτου, της εύφορης γης και της ευημερίας. Η ιστορία του ανθρώπινου είδους είναι στην ουσία μια διαρκής μετανάστευση και οι επιπτώσεις της. Οι νεοφερμένοι σχεδόν πάντα κυριαρχούσαν, αλλοιώνοντας τον γηγενή πληθυσμό (γλώσσα, ήθη, έθιμα, θρησκεία κλπ) τον οποίον αφομοίωναν με αποτέλεσμα την δημιουργία νέων λαών με νέα γλώσσα, πολλές φορές νέα θρησκεία και συνήθως νέα ήθη και έθιμα. Οι μεταναστεύσεις ήταν κάποιες φορές ειρηνικές (Σλάβοι στο Βυζάντιο) αλλά συνήθως ήταν βίαιες εισβολές όπου οι επήλυδες υφάρπαζαν την εξουσία και υπέτασσαν ή ακόμα και κατέστρεφαν υπέρτερους πολιτισμούς, με βασικό όπλο τα πρωτόγονα ένστικτα επιβίωσης.    

Το αντίστροφο, δηλαδή η μετακίνηση ισχυρότερων πολιτισμών σε υποδεέστερες περιοχές (αποικιοκρατία, κατάκτηση) σπάνια συνοδεύθηκε με μετανάστευση πληθυσμού από τις ισχυρές χώρες στις αποικίες και δεν συγκαταλέγεται στις μεταναστεύσεις των λαών. Συνήθως αφορούσε την μετακίνηση ενός μικρού αριθμού ατόμων στην αποικία ή κατακτημένη περιοχή, οι οποίοι λειτουργούσαν ως επικυρίαρχοι, χωρίς δυνατότητα σημαντικής αλλοίωσης του ιθαγενούς πληθυσμού. Όλες σχεδόν οι περιπτώσεις αποικισμού στην ιστορία έληξαν όταν η μητρόπολη έχασε την ισχύ της και αδυνατούσε να ελέγξει στρατιωτικά την αποικία, αφήνοντας στον γηγενή πληθυσμό ελάχιστα σαν παρακαταθήκη. Εξαίρεση αποτελεί ο εποικισμός του Νέου κόσμου (Αμερική, Αυστραλία) ο οποίος αποτελεί την τελευταία μεγάλη μετανάστευση των λαών και διακατεχόταν από τις ίδιες αιτίες : προβλήματα επισιτισμού, πόλεμοι και αυταρχικά καθεστώτα στην Ευρώπη. 

Η πρώτη μετανάστευση λαών μετά την νεολιθική επανάσταση είναι η μετακίνηση των Ινδοευρωπαίων από τις στέπες βόρεια της Μαύρης θάλασσας (σημερινή Ουκρανία) στην Ανατολική Ευρώπη, στην Μικρά Ασία και στην Βόρεια Ινδία. Η μετανάστευση αυτή έχει αρκετούς αρνητές, καθώς δεν υπάρχουν σημαντικές αρχαιολογικές πηγές αλλά κυρίως γλωσσολογικές προσεγγίσεις (κοινές ρίζες λέξεων) οι οποίες εικάζουν την ύπαρξη κοινής γλώσσας (πρώτο-ινδοευρωπαϊκή) άρα και κοινής καταγωγής όλων των λαών που κατοικούν από την Γερμανία έως το Ιράν. Σύμφωνα με την θεωρία αυτή (Υπόθεση Κούργκαν - Μαρίγια Γκιμπούτας, 1950) οι Ινδοευρωπαϊκοί λαοί μετανάστευσαν από το 4.000 έως το 1.000 π.Χ. προς Δυτικά, Ανατολικά και Νότια, διαμορφώνοντας τους πρώτους πολιτισμούς της περιοχής. Η αμφισβήτηση της υπόθεσης Κούργκαν αφορά την ένταση της μετανάστευσης και κατά συνέπεια τον βαθμό αλλοίωσης των ιθαγενών πληθυσμών, ιδίως σε περιοχές που προϋπήρχε σημαντικός πολιτισμός, όπως στον Ελλαδικό χώρο και την Βόρεια Μικρά Ασία (αρχαιολογικά ευρήματα Γιούρα Αλοννήσου, Αιανή, Παυλοπέτρι κλπ). 

Οι θιασώτες της υπόθεσης Κούργκαν (=τύμβος στα ρωσικά) υποστηρίζουν ότι οι Ινδοευρωπαίοι άρχισαν να μετακινούνται περί το 4.000 π.Χ.  και έως το 2.500 είχαν εξαπλωθεί έως τα Βόρεια Βαλκάνια και την Μικρά Ασία, ενώ το 2000 π.Χ. εισβάλλουν στην Ινδική υποήπειρο. Στην Ινδία, οι Ινδοευρωπαίοι υποτάσσουν τον ιθαγενή πληθυσμό. Για να εδραιώσουν την κυριαρχία τους αναπτύξουν το σύστημα των καστών (ινδικά : varna = χρώμα) με το οποίο οι ανοιχτόχρωμοι ινδοευρωπαίοι συστήνουν ανώτερη κοινωνική ομάδα ενώ οι σκουρόχρωμοι ιθαγενείς προορίζονται να τους υπηρετούν. 

Την ίδια περίοδο (αρχές 2^ης χιλιετίας π.Χ) οι Ινδοευρωπαίοι Χετταίοι εισβάλλουν από τον βορά στην Μ.Ασία και κυριαρχούν στα προΕλληνικά-πελασγικά φύλα των Λυδών, Κάρων και Λελέγων που κατοικούσαν εκεί, δημιουργώντας μια κραταιά αυτοκρατορία που εκτεινόταν έως την Συρία. 

Στον Ελλαδικό χώρο, τα Ινδοευρωπαϊκά φύλλα κατέρχονται από το 1900 π.Χ (Αχαιοί) έως το 1.100 π.Χ. (Δωριείς) προκαλώντας ανακατατάξεις και μετακινήσεις των κατοίκων που προϋπήρχαν (προΕλληνες-Πελασγοί). Οι νεοφερμένοι έχοντας πιο εξελιγμένα όπλα και μεταφορικά μέσα (άλογο, άρμα), καταλύουν τους προγενέστερους πολιτισμούς (Μινωικό, Κυκλαδικό), και δημιουργούν έναν από τους πρώτους «Ινδοευρωπαϊκούς πολιτισμούς», τον Μυκηναϊκό πολιτισμό. Οι Μυκηναίοι-Αχαιοί εξαπλώνονται σε όλο το Αιγαίο και το 1200 π.Χ. επιχειρούν την πρώτη οργανωμένη εκστρατεία για την κατάκτηση της Δυτικής Μ.Ασίας (Τρωικοί πόλεμοι).

  

Έως το 1.500 π.Χ., οι Ινδοευρωπαίοι έχουν εποικίσει όλη την Βαλκανική χερσόνησο, την Κεντρική  Ευρώπη, την Μικρά Ασία (Χετταίοι) και το Ιράν (Παρσού-Πέρσες), υποτάσσοντας ή απωθώντας σε άλλες περιοχές τους προ-Ινδοευρωπαϊκούς λαούς που συναντούν. Είναι γνωστοί οι προ- ινδοευρωπαϊκοί πολιτισμοί που είχαν αναπτυχθεί στις Δαλματικές ακτές (Ιλλυριοί), στην Ιταλική χερσόνησο (Τυρρηνοί- Ετρούσκοι) και στην Βόρεια Ιβηρική χερσόνησο (Βάσκοι-Euskandunak), ενώ δεν αποκλείεται να είχαν αναπτυχθεί και αλλού και να ενσωματώθηκαν από τους Ινδοευρωπαίους χωρίς ιστορικές αναφορές.

    

Η μετακίνηση των Ινδοευρωπαίων ολοκληρώνεται έως το 500 π.Χ. με τα διάφορα φύλα τους να έχουν εγκατασταθεί σε όλο την Ευρωπαϊκή ήπειρο (Κέλτες) και ανατολικά έως την Ινδία.

Τμήμα της μετακίνησης των Ινδοευρωπαίων αποτελεί η πρώτη ιστορικά τεκμηριωμένη μετανάστευση λαών, η οποία διαπερνά την Μικρά Ασία και είναι γνωστή στην ιστορία ως η εισβολή των λαών της θάλασσας. Η μετανάστευση αυτή, πραγματοποιείται από διάφορα φύλα τα οποία επιχειρούν, στις αρχές του 12ου π.Χ. αιώνα, κάθοδο από την ΝΑ Ευρώπη προς την Αίγυπτο μέσω της Μ.Ασίας και της θάλασσας. Τα αίτια της μετανάστευσης δεν είναι γνωστά και πιθανότατα συνδέονται με κάποια κλιματική αλλαγή της περιόδου αλλά είναι γνωστός ο προορισμό τους που ήταν το πλουσιότερο κράτος της εποχής, η Αίγυπτος. Η κάθοδός τους σημάδευσε την μοίρα, μίας από τις σημαντικότερες αυτοκρατορίας της εποχής, αυτής των Χετταίων, την οποίαν λεηλάτησαν και τελικά κατέλυσαν, καταστρέφοντας ολοσχερώς την πρωτεύουσά τους Χαττούσα περίπου το 1190 π.Χ. 

Τα ινδοευρωπαϊκά φύλα που συμμετείχαν στην εισβολή στην Αίγυπτο ήταν, σύμφωνα με Αιγυπτιακές πηγές, οι  Σαρντάνα (Σαρδηνοί ?), οι Σεκελές (Σικελοί ?), οι Πελεσέτ (Φιλισταίοι),οι Τούρσα (Ετρούσκοι?) αλλά και οι Ντανούνα, Τζεκέρ, Βεσές (που δεν έχουν ταυτοποιηθεί). Οι επιδρομείς επιτίθενται στην Αίγυπτο, συνεπικουρούμενοι από τις ναυτικές δυνάμεις των Λούκα (Κάρες πειρατές), των Τερές (Τυρρηνοί ?) αλλά και των «δικών μας»  Αχιγιάβα (Αχαιοί ?). Η πορεία των εισβολέων ανακόπηκε το 1186 π.Χ επί βασιλείας Ραμσή του Γ’, με μάχη στο δέλτα του Νείλου. Στοιχεία της μάχης αλλά και περιγραφές των εισβολέων (ψηλοί, λεπτοί, οστεώδεις) αναφέρονται σε επιγραφές των Αιγυπτίων. Οι εισβολείς απομακρύνονται από την Αίγυπτο αλλά εποικίζουν γειτονικές περιοχές (Φιλισταίοι στην Παλαιστίνη), Σαρντάνα και Σεκελές στα αντίστοιχα νησιά. 

Ποιοί ήταν οι λαοί της θάλασσας παραμένει άγνωστο. Οι περισσότεροι ιστορικοί πιστεύουν ότι ήταν Ινδοευρωπαϊκά φύλα, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν ότι ίσως είναι οι Μυκηναίοι-Αχαιοί , που μετά την καταστροφή της Τροίας, ένοιωσαν τόσο ισχυροί που οργάνωσαν τους υπόλοιπους Μεσογειακούς λαούς (Ετρούσκους, Τυρρηνούς, Κάρες κλπ) και επιτέθηκαν στην υπερδύναμη της εποχής, την Αίγυπτο. Το σίγουρο είναι ότι η κάθοδος των λαών της θάλασσας δεν άφησε ανεπηρέαστη την Ελλάδα, καθώς ο Μυκηναϊκός πολιτισμός  παρακμάζει την ίδια περίοδο με έντονα ίχνη καταστροφής. 

Η κατάρρευση του Μυκηναϊκού κόσμου ακολουθείται από ανακατατάξεις και  μετακινήσεις στον Ελλαδικό χώρο από τον 11^ο έως τον 9^ο π.Χ. αιώνα, που είναι γνωστές ως 1^ος Ελληνικός αποικισμός. Ακολούθησαν περίπου 100 χρόνια ηρεμίας, όπου αναπτύχθηκε η γεωργία, οι κατασκευές και η τεχνολογία με αποτέλεσμα άνθηση του εμπορίου και αύξηση του πληθυσμού. Αυτοί ήταν και οι λόγοι που οδήγησαν στον 2^ο Ελληνικό αποικισμό, την εξάπλωση των Ελλήνων σε όλη την Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο από τον 8^ο έως τον 6^ο αιώνα π.Χ..  Ο αποικισμός αυτός διέφερε από τον προηγούμενο (μετακίνηση όλου του φύλου σε νέα περιοχή) καθώς περιλάμβανε οργανωμένες αποικιακές επιχειρήσεις από την μητρόπολη προς τα νέα εδάφη, ιδρύοντας πόλεις που πολλές φορές έγιναν ισχυρότερες και αποσυνδέθηκαν από την μητρόπολη. Με τον τρόπο αυτό, η δημογραφική έκρηξη του 8^ου – 9^ου π.Χ. αιώνα εκτονώθηκε ομαλά καθώς μέρος του πληθυσμού της μητρόπολης μεταφέρθηκε σε νέες περιοχές, ενώ ταυτόχρονα δημιουργήθηκαν νέες πηγές πλούτου για όλον τον πληθυσμό. 

Την περίοδο των Ελληνικών μετακινήσεων (11^ο – 6^ο π.Χ. αιώνα) δεν παρατηρούνται σημαντικές μετακινήσεις πληθυσμών στην Ανατολή (περιοχή από Μεσοποταμία έως την Αίγυπτο) παρά μόνο ανακατατάξεις της κυριαρχίας μεταξύ γειτονικών λαών. Η μία αυτοκρατορία κατακτά και διαδέχεται την άλλη (Ασσύριοι, Βαβυλώνιοι, Αιγύπτιοι) έως το 540 π.Χ., όπου ο Κύρος ο Μέγας ιδρύει την Περσική αυτοκρατορία, που εκτείνεται από την Μ.Ασία έως την Ινδία και την Αίγυπτο. Μεταναστεύσεις λαών δεν παρατηρούνται ούτε κατά την περίοδο των Περσικών πολέμων, της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου και την Ρωμαϊκής κυριαρχίας, καθώς οι στρατιωτικές μονάδες που μετακινούταν δεν αλλοίωναν τους τοπικούς πληθυσμούς. 

Η επόμενη μεγάλη μετανάστευση των λαών πραγματοποιείται από τον 1^ο έως τον 5^ο μ.Χ. αιώνα στην Ευρώπη και αφορά την κάθοδο των γερμανικών, σλαβικών και τουρκομογγολικών φύλων, τα οποία ξεχύθηκαν στην Ευρώπη και κατέλυσαν την Ρωμαϊκή αυτοκρατορία σηματοδοτώντας το τέλος του Αρχαίου Κόσμου. Πρώτα, μετακινήθηκαν τα Γερμανικά φύλα, αρχικά από την κοιτίδα τους στην Βαλτική προς την περιοχή του ποταμού Μάϊν (7^ος π.Χ. αιώνας) εξαιτίας της επιδείνωσης του κλίματος («Μεγάλος Χειμώνας») και στην συνέχεια (1^ος μ.Χ. αιώνας) προς την Ρωμαϊκή Γαλατία. Η μετακίνησή τους πραγματοποιήθηκε κάποιες φορές ειρηνικά αλλά συνήθως με βίαιες εισβολές στα εδάφη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, η οποία, παρόλη την στρατιωτική της υπεροχή δεν μπόρεσε να αποτρέψει την «κάθοδο των βαρβάρων». Τα γερμανικά φύλα (Γότθοι, Φράγκοι, Σάξονες, Βουργουνδοί κλπ) κατέλυσαν και εγκαταστάθηκαν σε όλες σχεδόν τις περιοχές την Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης, όπου ενσωμάτωσαν τους παλιούς κατοίκους (Ρωμαίους, Κέλτες κλπ) διαμορφώνοντας μέσα από τα μαύρα χρόνια του Μεσαίωνα, τους λαούς της Ευρώπης που γνωρίζουμε σήμερα. 

Σε αυτό συνέβαλε και η κάθοδος των Σλαβικών φύλων (4ος - 8ος μ.Χ. αιώνας) η οποία ακολούθησε και ολοκλήρωσε την ενσωμάτωση των αρχαίων λαών στην Ανατολική Ευρώπη (Σκύθες, Δάκες, Γέτες κλπ). Και οι δύο ομοφυλίες (Γερμανοί, Σλάβοι) ανήκουν στην Ινδοευρωπαϊκή οικογένεια έχοντας μετακινηθεί σε προγενέστερη περίοδο (2^η π.Χ. χιλετία) από την κοινή πατρίδα των Ινδοευρωπαίων (στέπες Ουκρανίας) προς τις κοιτίδες τους. 

Η μετακίνηση των Σλάβων από την κοιτίδα τους (Λευκορωσία) προκλήθηκε από την εισβολή των τουρκομογγολικών φύλων των Αβάρων και Ούννων τον 4^ο μ.Χ. αιώνα, τα οποία εγκατέλειψαν τις στέπες της Κεντρικής Ασίας πιθανότατα λόγω παρατεταμένης ξηρασίας και ανομβρίας. Ο ίδιος λόγος, ανάγκασε (5ος-6ος μ.Χ. αιώνας) και άλλους νομαδικούς τουρανικούς λαούς (Χάζαροι, Πετσενέγκοι κλπ) να μετακινηθούν δυτικότερα, προς τις πεδιάδες της Ουκρανίας , ψάχνοντας νέους βοσκοτόπους για τα κοπάδια τους.

Το μογγολικό φύλο των Ούννων εισέβαλε και εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη (434-450 μ.Χ.) αλλά απωθήθηκε στα Καταλαυνικά πεδία (451 μ.Χ –«μάχη των Εθνών») και εξαφανίσθηκε μετά  τον θάνατο του ηγέτη τους Αττίλα (452 μ.Χ.). Την ίδια περίοδο, το τουρανικό φύλο των Βούλγαρων (bulga = ανακατεύω) εγκαταστάθηκε στην στέπα βορείως της Αζοφικής θάλασσας, ενώ οι ομόφυλοί τους Άβαροι μετακινήθηκαν δυτικότερα και αφού ενσωμάτωσαν τα υπολείμματα των Ούννων, κυριάρχησαν στην πεδιάδα της Παννονίας (Ουγγαρία, Αυστρία, Κροατία) από τον 6^ο έως τον 9^ο αιώνα, έως την ενσωμάτωση τους από τους Σλάβους. Στα μέσα του 7^ου αιώνα, ένα άλλο τουρανικό φύλο, οι Χάζαροι ( qaz = περιπλανώμαι) εκδίωξε δυτικότερα τους ομόφυλους τους Βούλγαρους και δημιούργησε στην Ανατολική Ουκρανία την ισχυρότερη αυτοκρατορία της Δυτικής στέπας από τον 7^ο -10^ο μ.Χ. αιώνα. Τον 8^ο αιώνα, οι Χάζαροι προσηλυτίζονται στον Ιουδαϊσμό αλλά το κράτος αλλά καταλύεται το 969 μ.Χ. από τους Ρως του Κιέβου. Οι Βούλγαροι μετακινούνται και εγκαθίστανται στην Βαλκανική όπου αναμιγνύονται με Σλάβικα φύλα και εκσλαβίζονται.

Τον 10^ο αιώνα, ξεκινά το 2^ο μεταναστευτικό κύμα των τουρανικών φύλων με κυρίαρχους τους Σελτζούκους Τούρκους που μετακινούνται από την κοιτίδα τους, νότια της λίμνης Βαϊκάλης (Μογγολία) προς την Περσία καταλύοντας την δυναστεία των Βουγιδών. Στην Περσία, οι Σελτζούκοι εξισλαμίζονται και υιοθετούν πολλά στοιχεία του περσικού πολιτισμού. Στην συνέχεια, εξαπλώνονται δυτικότερα και έως τα τέλη του 11^ου αιώνα ελέγχουν την Μικρά Ασία και την Μέση Ανατολή. Δημιουργούν ισχυρό κράτος (Σουλτανάτο των Ρούμ) το οποίο παρακμάζει κατά τον 13^ο αιώνα από τις επιδρομές των Μογγόλων και διαμελίζεται σε πολλά μικρά κρατίδια τουρκομάνικων φυλών. Μία από αυτές, οι Οθωμανοί απορροφούν τα υπόλοιπα και σταδιακά επεκτείνονται έως την Βαλκανική δημιουργώντας την δική τους αυτοκρατορία.

Τα τουρκικά φύλα (Σελτζούκοι, Οθωμανοί) στην πορεία τους προς την δύση, κατέλυσαν αρχικά την πανάρχαια Περσική αυτοκρατορία και το χαλιφάτο της Βαγδάτης, δημιουργώντας την δική τους αυτοκρατορία στην οποία ενσωμάτωσαν κάποια στοιχεία των υψηλότερων πολιτισμών τους. Στην συνέχεια κατέλυσαν την Βυζαντινή αυτοκρατορία, γεγονός που οδήγησε στην μεταφορά των υπολειμμάτων του Ελληνορωμαϊκού πολιτισμού στην Δύση και την δημιουργία της Αναγέννησης. Χαρακτηριστικό της μετακίνησης των τουρανικών, αλλά κυρίως των τουρκικών φύλων είναι η έντονη ενσωμάτωση τοπικών πληθυσμών (Έλληνες, Αρμένιοι, Πέρσες κλπ) μέσω της διαδικασίας του εξισλαμισμού, σε τέτοιο βαθμό που διαφοροποίησε τα φυλετικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού τους. Οι σύγχρονοι Τούρκοι προσομοιάζουν περισσότερο στους λαούς που κατέκτησαν παρά στους προγόνους τους, καθώς λίγες χιλιάδες τουρκομογγολικής προέλευσης Σελτζούκοι και Οθωμανοί κυριάρχησαν σε μία περιοχή (Μ.Ασία, Βαλκάνια, Μέση Ανατολή) με πληθυσμό τουλάχιστον 25 εκατ ανθρώπων.

Στην άλλη πλευρά της Ευρασίας, στην Κίνα, οι επιδρομές των Μογγολικών φυλών αναγκάζουν την κινέζικη αυτοκρατορία να κτίσει το μεγαλύτερο τεχνικό έργο στην ιστορία του ανθρώπου, το σινικό τείχος. Παρ’ όλα αυτά και παρά την τεχνολογική υπεροχή (πυρίτιδα) και τα αναρίθμητα στρατεύματα, η Κίνα δεν κατάφερε να αποφύγει την υποδούλωση της στους Μογγόλους, οι οποίοι κυβέρνησαν την Κίνα από το 1279 έως το 1368, εγκαθιδρύοντας την δυναστεία των Γουάν. Το 1368 η κινεζική  δυναστεία των Μινγκ καταλαμβάνει την εξουσία στην Κίνα εκδιώκοντας τους Μογγόλους, οι οποίοι επεκτείνονται δυτικότερα και το 1398 μ.Χ, υπό τον Ταμερλάνο καταστρέφουν και υποδουλώνουν την Βόρεια Ινδία αλλά γρήγορα απομακρύνονται από τους συνασπισμένους Μαχαριαγιάδες. Επανέρχονται στα μέσα του 16^ου αιώνα και καταλαμβάνουν σταδιακά την Ινδία ιδρύοντας της Μογγολική αυτοκρατορία της Ινδίας ή αυτοκρατορία των Μουγκάλ η οποία κυριάρχησε στην Ινδική υποήπειρο από το 1526 έως το 1857 (τα τελευταία χρόνια υπό Βρετανική κηδεμονία). Παράλληλα, οι Μογγόλοι επανέρχονται στην Κίνα με το φύλο των Μαντσού, το οποίο καταλαμβάνει ξανά την εξουσία, ιδρύοντας την δυναστεία των Τσίνγκ που κυβέρνησε την Κίνα από το 1644 έως το 1912.

Η τελευταία μετανάστευση των λαών αφορά στον αποικισμό του Νέου Κόσμου (Αμερική- Ωκεανία) που πραγματοποιήθηκε σταδιακά από τον 15^ο έως τον 20^ο αιώνα, κυρίως από Ευρωπαϊκούς και Αφρικανικούς πληθυσμούς. Ο εποικισμός του Νέου Κόσμου δεν έγινε ειρηνικά και το μεγαλύτερο μέρος των ιθαγενών, κυρίως στην Βόρεια Αμερική και στην Ωκεανία εξολοθρεύθηκαν από τους Ευρωπαίους εποίκους μέσω των πολέμων και των ασθενειών. Μόνο στο Μεξικό, ο πληθυσμός των ιθαγενών Μάγιας μειώθηκε από 25 εκατ (1509) σε 2,5 εκατ (1570). Οι Ευρωπαίοι που μετανάστευσαν στην Αμερική από τον 15^ο έως τις αρχές του 20^ου αιώνα υπολογίζονται σε πάνω από 150 εκατ, ενώ οι Αφρικανοί σκλάβοι που μεταφέρθηκαν με την βία από τις αρχές του 16^ου έως τις αρχές του 20^ου αιώνα, υπολογίζονται σε πάνω από 12 εκατ άτομα.

Η μετανάστευση αυτή είχε και ένα επιπλέον χαρακτηριστικό, εκτός από την  αλλοίωση του πληθυσμού. Οι έποικοι, ως πλήρως κυρίαρχοι επέδρασαν στην γεωμορφολογία και την οικολογία του Νέου Κόσμου, μετατρέποντας δάση σε αχανείς καλλιέργειες γηγενών (βαμβάκι, καπνός, καλαμπόκι) αλλά και ξενικών ειδών (ζαχαροκάλαμο, καφέ κλπ) ενώ ταυτόχρονα εξαφάνισαν γηγενείς πληθυσμούς ζώων (βίσωνες, λάμα κλπ) αντικαθιστώντας τα με εκτρεφόμενα ευρωπαϊκά είδη (βοοειδή, άλογα, πρόβατα κλπ). Ο Νέος Κόσμος μετατράπηκε σε κακέκτυπο του Παλαιού.

Η μετανάστευση στον νέο κόσμο συγκαταλέγεται στις μεταναστεύσεις των λαών, καθώς διακατέχονταν από τις ίδιες αιτίες : τροφή και ασφάλεια.  Ας μην ξεχνάμε ότι στον νέο κόσμο μετανάστευσαν τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα της Ευρώπης και κυρίως άνθρωποι από περιοχές με προβλήματα επισιτισμού (Ιρλανδία) ή ασφάλειας (κατακτημένες περιοχές, αυταρχισμός κλπ). Η τεχνολογική τους ισχύ απλά επιτάχυνε το φαινόμενο της ενσωμάτωσης και αλλοίωσης του γηγενούς πληθυσμού και του περιβάλλοντος.

Διαπιστώνουμε ότι η ιστορία του ανθρώπινου είδους είναι μια διαρκής μετανάστευση προς τις περιοχές που διασφαλίζουν τις συνθήκες για την επιβίωση του. Στην πορεία αυτή πολλοί λαοί, φυλές ή ομάδες λαών έχουν αλλάξει γλώσσα, θρησκεία, ήθη και έθιμα, ακόμα και εθνικό προσδιορισμό, αποδεικνύοντας ότι η επιβίωση είναι σημαντικότερη για τους ανθρώπους ακόμα και από την ταυτότητα τους. Εκατομμύρια άνθρωποι στην ιστορική πορεία αυτού του πλανήτη έχουν αλλαξοπιστήσει, έχουν υιοθετήσει νέες γλώσσες και νέο τρόπο ζωής, έχουν αλλάξει ασχολίες και έχουν προσαρμοσθεί σε νέα περιβάλλοντα και νέα κλίματα, με έναν και μόνο σκοπό : την επιβίωση. Το ίδιο συνεχίζεται και μέχρι σήμερα, με μεταναστεύσεις από τις φτωχότερες χώρες ή από εμπόλεμες ζώνες προς τις πλουσιότερες και ασφαλέστερες.

Το τέλος του 2ου παγκοσμίου πολέμου σηματοδότησε την κατάρρευση της αποικιοκρατίας και την ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας και δικαίου στον ανεπτυγμένο κόσμο διαμορφώνοντας συνθήκες ευημερίας στους πολίτες των κρατών αυτών. Αντίθετα, στις «αναπτυσσόμενες χώρες», πρώην αποικίες στον μεγαλύτερο βαθμό τους, οι συνθήκες ζωής υποβαθμίσθηκαν ακόμα περισσότερο καθώς οι ισχυρές οικονομίες-πρώην μητροπόλεις συνέχιζαν την απομύζηση με «δημοκρατικό» πια τρόπο αλλά σε εντονότερο ρυθμό και απαλλαγμένοι από υποχρεώσεις απέναντι στον τοπικό πληθυσμό. Η πολιτική αυτή οδήγησε σε  αρχικά ελεγχόμενη αλλά σταδιακά αυξανόμενη, μετανάστευση προς τις μητροπόλεις, ανθρώπων που διεκδικούσαν κυρίως συμμετοχή στις υψηλές  συνθήκες διαβίωσης των ανεπτυγμένων χωρών. Η μετανάστευση αυτή, σε αντίθεση με τις προηγούμενες πραγματοποιήθηκε ειρηνικά, ατομικά (όχι μαζικά) και αποσκοπούσε στην ένταξη των μεταναστών στην νέα τους πατρίδα με όποιο τίμημα αυτό συνεπάγεται για την ταυτότητα τους.

Τα τελευταία χρόνια, το φαινόμενο έχει ενταθεί παίρνοντας μορφή μαζικής μετανάστευσης καθώς όλο και περισσότερες περιοχές του πλανήτη μας βυθίζονται στην φτώχεια, σε εμφύλιες συρράξεις ή σε επεμβάσεις ξένων δυνάμεων. Αν παρατηρήσουμε την προέλευση των μεταναστών, θα διαπιστώσουμε ότι προέρχονται είτε από περιοχές όπου πραγματοποιήθηκαν ξένες επεμβάσεις στο όνομα της «αποκατάστασης της δημοκρατίας» (Ιράκ, Αφγανιστάν κλπ), είτε έγιναν «λαϊκές» εξεγέρσεις που οδήγησαν σε αστάθεια και εμφυλίους πολέμους (Συρία, Λιβύη, Νιγηρία κλπ) είτε πρόκειται για πρώην αποικίες (Πακιστάν, υποσαχάρια Αφρική κλπ) που ακόμα απομυζούνται από τους πρώην δυνάστες τους μέσω αυταρχικών καθεστώτων που έχουν εγκαταστήσει.

   

Η λύση είναι προφανής, αλλά ταυτόχρονα δύσκολα εφαρμόσιμη. Αφήστε ήσυχες τις χώρες τους. Σταματήστε τις επεμβάσεις και παρεμβάσεις στην διακυβέρνηση τους. Σταματήστε την απομύζηση τους στο όνομα της ανάπτυξης και της προόδου σας. Αλλιώς, η ανθρωπότητα θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια νέα μετανάστευση λαών, όμοια με αυτές του παρελθόντος, που εξαφάνισαν λαούς, πολιτισμούς, θρησκείες και άλλαξαν τον ρου της ιστορίας. Και φυσικά, δεν θα φταίνε για αυτό οι μετανάστες, οι οποίοι απλά ακολουθούνε το πρόσταγμα της φύσης για επιβίωση.

Ο «ανεπτυγμένος» κόσμος έχει πλέον την γνώση, την τεχνολογία και τους πόρους για να αποδείξει ότι είναι πραγματικά ανεπτυγμένος και όχι υπερασπιστής κοντόφθαλμων αντιλήψεων και εφήμερων συμφερόντων. Η παγκοσμιοποίηση και ο νεοφιλελευθερισμός δεν πρέπει να αποτελέσουν το άλλοθι των ισχυρών για να αναδιοργανώσουν τον πλανήτη με βάση τα συμφέροντά τους. Υπάρχουμε και εμείς οι άλλοι, οι πολλοί, που επιθυμούμε μια ήρεμη ζωή, χωρίς υπερκέρδη, αντιπαλότητες, εντάσεις και καθημερινούς ανταγωνισμούς, είτε είμαστε μόνιμοι κάτοικοι είτε μετανάστες.

και τώρα, τί ;

Παρ' όλο που η 1η φάση της διαπραγμάτευσης είχε λήξη σχετικά ανώδυνα για την χώρα, η ολοκλήρωσή της πραγματοποιήθηκε με ένα επώδυνο τρόπο για την Ελλάδα αλλά και τους «εταίρους» μας στην ΕΕ. Δυσπιστία και κακή βούληση, υπόγειες μεθοδεύσεις και κρυφές ατζέντες, ανούσιοι εγωισμοί και αδιαφάνεια ήταν μερικές από τις πρακτικές που χαρακτήρισαν την τελική φάση της διαπραγμάτευσης.   

Η Ελλάδα υποχρεώθηκε σε άτακτη υποχώρηση, παρά το ηχηρό αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το οποίο μέσα σε μία νύκτα μετατράπηκε από «όχι» σε «ναί». Ο φόβος της άτακτης χρεωκοπίας, ανάγκασε τον Αλέξη Τσίπρα να δεχθεί ένα σκληρό 3ο μνημόνιο στηριζόμενος στις ψήφους της αντιπολίτευσης, καθώς ένα μέρος του κόμματος του επέμενε στην σκληρή αντιμνημονιακή πολιτική. Η εξέλιξη αυτή απέδειξε ότι η διαπραγματευτική πολιτική που εφαρμόσθηκε ήταν αναποτελεσματική  και η απόφαση για διεξαγωγή δημοψηφίσματος άκαιρη.

Από την άλλη πλευρά, οι «εταίροι» μας, αναγκάσθηκαν σε μια συμβιβαστική λύση μεταξύ των σκληρών (Γερμανία, Φινλανδία κλπ) που επιθυμούσαν την αποπομπή της Ελλάδος από το ευρώ και των μετριοπαθέστερων (Γαλλία, Ιταλία κλπ) που δεν ήθελαν να διαταράξουν την συνοχή της Ευρωζώνης. Αυτό που είναι σίγουρο και πρέπει να το πιστώσουμε στον Τσίπρα είναι ότι δημιουργήθηκε ρήγμα στην πολιτική  της Ευρωζώνης, ενώ ταυτόχρονα το ΔΝΤ επανέφερε στο τραπέζι την ελάφρυνση του Ελληνικού χρέους και μάλιστα με επιτακτικό τρόπο.  

Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της 6-μηνης διαπραγμάτευσης Τσίπρα είναι τα εξής :

1.   Συμφωνήθηκε η υπογραφή νέου μνημονίου έναντι νέου δανείου ύψους άνω των 80 δις ευρώ.  Ένα μέρος του ποσού του νέου δανείου οφείλεται στην αύξηση του φετινού δημοσιονομικού ελλείμματος που προκάλεσε η παρατεταμένη αστάθεια της οικονομίας. Το μνημόνιο δεν σκίσθηκε αλλά ανανεώθηκε για άλλα τρία χρόνια.

2.  Η εξέλιξη αυτή διαφαινόταν ήδη από τον προηγούμενο Σεπτέμβριο, όταν σταμάτησαν οι καταβολές των δόσεων, αναδεικνύοντας ότι ούτε η προηγούμενη κυβέρνηση θα τελείωνε το μνημόνιο, αν παρέμενε στην εξουσία. Η χώρα είχε βελτιωθεί δημοσιονομικά αλλά υστερούσε σημαντικά στον τομέα των μεταρρυθμίσεων που δεν θα επέτρεπαν την επιτυχή ολοκλήρωση του προηγούμενου μνημονίου αλλά την ανανέωση του με νέα μέτρα. Η μόνη διαφορά θα ήταν στο ύψος του νέου δανείου και στα αναλογούντα μέτρα.

3.   Την περίοδο αυτή (Σεπτέμβριος 2014 – Αύγουστος 2015) η χώρα εξάντλησε τα δημοσιονομικά της αποθέματα καθώς κατέβαλε άνω των 10 δις ευρώ σε αποπληρωμές χρεών χωρίς να λάβει νέα χρήματα.

4.   Το νέο μνημόνιο περιλαμβάνει κυρίως θεσμικά μέτρα και λιγότερα δημοσιονομικά σε σχέση με τα προηγούμενα δύο μνημόνια, ενώ παράλληλα δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στην κυβέρνηση για υιοθέτηση ισοδύναμων μέτρων.

5.    Το ρήγμα στον μονόδρομο της λιτότητας που επέβαλαν οι Γερμανοί και η επανάκαμψη της Γαλλίας σαν κυρίαρχη δύναμη ίσως διαμορφώσουν νέους συσχετισμούς στην ΕΕ και οδηγήσουν σε νέα νομισματική πολιτική.

6.  Το χρέος θα επανεξετασθεί τον Οκτώβριο και μπορεί να «ελαφρυνθεί» πιθανότατα με επιμήκυνση, αύξηση της περιόδου χάριτος και μείωση των επιτοκίων. 

Τελικά άξιζε αυτή η προσπάθεια και η αναταραχή που προκάλεσε ; 

Δεν μπορώ να απαντήσω. Αυτό που σίγουρα μπορώ να εκτιμήσω είναι ότι θα άξιζε, αν αποφεύγονταν αρκετά λάθη. 

Η είσοδος Βαρουφάκη στην κυβέρνηση και από εκεί στα «τραπέζια» των Ευρωπαϊκών θεσμών, πιστεύω ότι λειτούργησε θετικά για την χώρα το πρώτο διάστημα καθώς αμφισβήτησε τα δεδομένα και αναδιέταξε απόψεις και συμμαχίες. Διεθνοποίησε το Ελληνικό πρόβλημα καταδεικνύοντας ότι τα αίτια του οφείλονται σε αδυναμίες της Ευρωζώνης. Παράλληλα, διεκδίκησε τις βασικές αρχές του ευρωπαϊκού ιδεώδους (ισότητα, αλληλεγγύη κλπ) και ανέδειξε την δυνατότητα άλλης άποψης αξιοποιώντας την αντίδραση ενός λαού. Όμως η αδυναμία γρήγορης ολοκλήρωσης της συμφωνίας μετέτρεψε το πλεονέκτημα σε μειονέκτημα, αναδομώντας την αρχικά θετική εικόνα σε αρνητική, ενώ ταυτόχρονα η παρατεταμένη αβεβαιότητα επιδρούσε αρνητικά στην οικονομία. Ο Βαρουφάκης έπρεπε να έχει αντικατασταθεί από τον Μάρτιο και η συμφωνία να έχει κλείσει τότε.

Σημαντικό λάθος θεωρώ ότι ήταν επίσης, η ανοχή της κυβέρνησης στην εσωτερική αντιπολίτευση και η παλινωδία μεταξύ ιδεοληψιών και ρεαλισμού. Η μέτρηση της αριστεροφροσύνης και μάλιστα με όρους μεταπολίτευσης προσέφερε τις ίδιες κακές υπηρεσίες στην πατρίδα όπως και η μέτρηση της δεξιοφροσύνης τα μεταπολεμικά χρόνια. Η έννοια του προοδευτικού και αριστερού έχει μετεξελιχθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια καθώς νέα δεδομένα (παγκοσμιοποίηση, μετανάστευση, αλλαγή γεωστρατηγικών συσχετισμών κλπ) δημιουργούν νέες ανάγκες που απαιτούν νέες πολιτικές. Δυστυχώς όμως, η πολιτική επιστήμη έχει σταματήσει να «γεννάει» νέες απόψεις εδώ και πολλά χρόνια με αποτέλεσμα η πολιτική αντιπαράθεση να γίνεται ακόμα με τους παρωχημένους όρους της περιόδου του ψυχρού πολέμου.  Η ιστορία του τελευταίου αιώνα, όπου κυριάρχησε η αντιπαράθεση αριστεράς-δεξιάς έχει δώσει χρήσιμα συμπεράσματα που πρέπει να αξιολογηθούν και να οδηγήσουν σε βελτίωση και μετατροπή πολλών ιδεοληψιών σε νέες ιδεολογίες.

Το σημαντικότερο όμως λάθος της κυβέρνησης Τσίπρα, ήταν η αδυναμία διακυβέρνησης της χώρας το διάστημα αυτό. Επικεντρωμένοι στην διαπραγμάτευση, κάλυπταν τις αδυναμίες του κυβερνητικού σχήματος να διαμορφώσει πολιτικές και μηχανισμούς λειτουργίας του κράτους ώστε να προχωρήσει επιτέλους η ανασυγκρότηση της χώρας με αποτελεσματικότερους, παραγωγικότερους και δικαιότερους όρους από το παρελθόν. Πολύ φοβάμαι ότι η βασικότερη αιτία για αυτή την αδυναμία ήταν ένα μίγμα απειρίας (που δικαιολογείται) με ανικανότητα και ιδεοληψία που εμπόδισαν την επιλογή των στόχων και των κατευθυντηρίων γραμμών της κυβερνητικής πολιτικής. 

Αυτή την στιγμή, η χώρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο. Θα μπορέσει να ξεπεράσει τα στερεότυπα του παρελθόντος (ατομικότητα, μικροσυμφέροντα, συντεχνιακές-πελατειακές λογικές κλπ) και να προχωρήσει μπροστά διαμορφώνοντας για πρώτη φορά ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος ή θα ξαναγυρίσει πάλι στις τριτοκοσμικές αντιλήψεις της κομματοκρατίας, της αρπαχτής και του βολέματος. 

Ο Τσίπρας είναι πλέον κυρίαρχος του παιχνιδιού. Οι βασικοί πολιτικοί του αντίπαλοι  (Σαμαράς, Βενιζέλος) έχουν εξουδετερωθεί και τα όμορα κόμματα (ΠαΣοΚ, ΔΗΜΑΡ) έχουν αποδυναμωθεί. Η μόνη αντιπολίτευση που έχει είναι η εσωτερική, την οποία πρέπει να διαχειρισθεί άμεσα. Η μέχρι τώρα πορεία του δείχνει ότι μπορεί καθώς φαίνεται ότι δεν φοβάται τις ρήξεις. Αυτή η τελευταία ρήξη είναι που θα τον κάνει ηγέτη. Αλλιώς, θα μείνει στην ιστορία ως ένας ακόμα φοβισμένος κομματικός γραφειοκράτης που δεν άρπαξε την ευκαιρία να αλλάξει την χώρα αλλά να επιβεβαιώσει ότι η Αριστερά είναι μόνο για στείρα αντιπολίτευση.

«Δουβλίνο 2» : η υποκρισία της Ε.Ε.

Η υποκρισία σε όλο της το μεγαλείο!

Έπρεπε να πνιγούν 900 άνθρωποι σε ένα μόνο ναυάγιο, αλλά στα χωρικά ύδατα μιας μεγάλης χώρας της ΕΕ, όπως η Ιταλία, για να αρχίσουν οι θεσμοί της Ευρώπης να συζητάνε επιφανειακά το πρόβλημα της μετανάστευσης. Ένα πρόβλημα που μέχρι τώρα άφηνε αδιάφορους τους Ευρωπαίους, παρ’ όλο που ταλανίζει την χώρα μας για περισσότερο από μια δεκαετία, με πολλαπλάσιους πνιγμένους μετανάστες και πολλές συνέπειες για την ελληνική κοινωνία. 

Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα είναι πολλές και έντονες και μάλιστα σε μια περίοδο που η χώρα έχει σημαντικά δημοσιονομικά προβλήματα και περιορισμένη δυνατότητα υποστήριξης κοινωνικών πολιτικών. Δυστυχώς, τα προηγούμενα χρόνια όλες οι κυβερνήσεις, αλλά και τα πολιτικά κόμματα έσπρωχναν το πρόβλημα κάτω από το χαλί αδυνατώντας να συνδέσουν το ευαίσθητο αλλά πραγματικό αυτό πρόβλημα με τις ιδεολογικές και πολιτικές τους κατευθύνσεις. Η τακτική αυτή, όχι μόνο δεν έλυσε το πρόβλημα αλλά αντίθετα το ενδυνάμωσε, ενώ παράλληλα άφησε κενό χώρο για την εκμετάλλευση του από ακροδεξιά μορφώματα.  

Η συμφωνία «Δουβλίνο 2» ήταν μια ιδιαίτερα επωφελής συμφωνία για τις ανεπτυγμένες χώρες  της Β.Ευρώπης, οι οποίες δεν είναι πύλες εισόδου αλλά προορισμός των μεταναστών. Αφ' ενός διασφάλισε ότι οι μετανάστες δεν θα μετακινηθούν προς τις χώρες αυτές και αφ' ετέρου διαμόρφωσε νέα κοινωνικά δεδομένα στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες της Ν.Ευρώπης (πύλες εισόδου των μεταναστών), τα οποία μπορεί να αξιοποιηθούν μελλοντικά. Η αθρόα μετανάστευση, κυρίως ανδρικού πληθυσμού, αυξάνει την «μαύρη εργασία» πιέζοντας προς τα κάτω τις αμοιβές των νόμιμων εργαζόμενων, με αποτέλεσμα την μείωση των τιμών των προϊόντων (κυρίως αγροτικών) που παράγονται στις πύλες εισόδου των μεταναστών. Τα προϊόντα αυτά γίνονται ανταγωνιστικότερα, αλλά σε βάρος της εργασίας και της ευημερίας των περιοχών παραγωγής τους. Αντίθετα, οι χώρες κατανάλωσης των προϊόντων αυτών, απολαμβάνουν προϊόντα με χαμηλότερη σχέση τιμής/ ποιότητας και με ευρωπαϊκές προδιαγραφές παραγωγής και ασφάλειας.

Οι λοιπές επιπτώσεις στις κοινωνίες των χωρών εισόδου των μεταναστών, όπως η ασφάλεια (εγκληματικότητα κλπ), η αλλοίωση του πληθυσμού (ήθη, έθιμα κλπ), η απώλεια εσόδων (ασφάλιση, ΦΠΑ παράνομων πωλήσεων κλπ) και το αυξημένο κόστος διαχείρισης της μετανάστευσης (διάσωση, περίθαλψη, αστυνόμευση κλπ), απλά δεν τους αφορούν. Ο Θουκυδίδης επιβεβαιώνεται για άλλη μια φορά : «οι συμμαχίες μεταξύ κρατών με διαφορετική ισχύ, δεν είναι βιώσιμες». 

Στην ουσία, οι Βορειοευρωπαίοι με το «Δουβλίνο 2», δημιούργησαν μία ζώνη προστασίας των χωρών τους από τους μετανάστες η οποία είναι ταυτόχρονα και ζώνη παραμονής και εργασίας των μεταναστών με χαμηλότερα ημερομίσθια, μετατρέποντας σταδικά τις χώρες του Νότου σε Ειδικές Οικονομικές Ζώνες, που τόσο επιθυμούν. Με τον τρόπο αυτόν οι Βορειοευρωπαίοι ωφελούνται χωρίς να πληρώνουν και κυρίως, χωρίς να υφίστανται καμία συνέπεια.

Οι πολίτες των χωρών της Νοτίου Ευρώπης, γνωρίζουν πολύ καλά πώς νοιώθουν οι μετανάστες αυτοί, καθώς δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια απο τότε που και ίδιοι βρέθηκαν στην ίδια θέση. Τότε που ένοιωσαν στο πετσί τους, τι σημαίνει ρατσισμός και πολίτης β' κατηγορίας στην Γερμανία, στο Βέλγιο και στην Αυστρία. Σήμερα, οι Βορειοευρωπαίοι απλά δεν θέλουν να διευρύνουν τα όρια αποδοχής τους πέρα απο την Νότιο και Ανατολική Ευρώπη παρ' όλο που η συντριπτική πλειοψηφία των μεταναστών προέρχεται απο χώρες που οι ίδιοι φρόντισαν να μην μπορούν να τους ταίσουν (πόλεμοι "εκδημοκρατισμού", υπερεκμετάλευση απο πολυεθνικές εταιρείες, αυταρχικά καθεστώτα κλπ). 

Το «Δουβλίνο 2» πρέπει να αλλάξει, καθώς αντιπροσωπεύει έμπρακτα την έλλειψη αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ αλλά και την έλλειψη ανθρωπισμού και ευθύνης προς τους μετανάστες. Δεν γνωρίζω την λύση στο πρόβλημα της μετανάστευσης αλλά γνωρίζω ότι είναι ένα πρόβλημα το οποίο πρέπει να μοιρασθούμε όλοι μαζί και μάλιστα, ο κάθε ένας ανάλογα με τις δυνατότητές του. 

Αυτό θα πει Ενωμένη Ευρώπη. Αλλοιώς κοροϊδευόμαστε για άλλη μιά φορά!

ξένες επεμβάσεις και ξενοδουλεία

Από τις αρχές της σύστασης του νεοελληνικού κράτους, οι Μεγάλες Δυνάμεις παρενέβαιναν στα εσωτερικά της χώρας, με κίνητρο την προάσπιση των συμφερόντων τους ή ακόμα και μόνο του γοήτρου τους. Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια, όπου το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προσπαθούσε να διαμορφώσει την φυσιογνωμία του, οι παρεμβάσεις των ξένων δυνάμεων ήταν συχνές και απροκάλυπτες καθώς στοχεύαν στον έλεγχο των κέντρων εξουσίας και των γεωστρατηγικών επιλογών της πατρίδας μας. Κρίσιμα σημεία όπως πάντα, η χρηματοδότηση της νέας κρατικής οντότητας και η υποστήριξη της στους διεθνείς θεσμούς της εποχής (σύνοδοι, συνθήκες κλπ) που όμως αποσκοπούσαν στην χωρίς όρους ένταξη του νέου κράτους στην σφαίρα επιρροής τους.

Η πολιτική αυτή βρήκε δυστυχώς υποστηρικτές στο εσωτερικό της χώρας, κυρίως στους κατέχοντες κάποιας μορφής εξουσία (προεστοί, οπλαρχηγοί κλπ) αλλά και σε αυτούς που ήθελαν να διαμορφώσουν την χώρα σύμφωνα με τα συμφέροντά τους (πλούσιοι Έλληνες της διασποράς) ή τις πεποιθήσεις τους (Φαναριώτες, λόγιοι κλπ).

Οι επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων ήταν τόσο ωμές και άκομψες που αρκετές φορές προκάλεσαν την αντίδραση του Ελληνικού πληθυσμού, οδηγώντας ακόμα και σε πολιτικές αναταραχές και  πτώσεις κυβερνήσεων. Η ιστορία έχει καταγράψει αρκετά περιστατικά αλαζονικής συμπεριφοράς ξένων δυνάμεων απέναντι στην πατρίδα μας, μερικές όμως από αυτές ξεπέρασαν κατά πολύ τις διπλωματικές πρακτικές των διεθνών σχέσεων, δείχνοντας ότι οι ισχυροί ξένοι που ενεπλάκησαν, αντιμετώπιζαν την χώρα μας σαν αποικία τους.

Η αντίδραση των ηγετών μας ήταν συνήθως αναιμική, καθώς θεωρούσαν ότι οι οικονομικές και γεωπολιτικές εξαρτήσεις της χώρας δεν επέτρεπαν πιο σθεναρή συμπεριφορά, ανατροφοδοτώντας την ξενοδουλεία και την υποτέλεια. Τις λίγες φορές που κάποιοι κυβερνώντες τόλμησαν να αντιπαρατεθούν, προκάλεσαν την μήνη των Μεγάλων Δυνάμεων με αποτέλεσμα αλαζονικότερη συμπεριφορά και αντιμετώπιση.

Τα παρακάτω περιστατικά δείχνουν με γλαφυρό τρόπο την υπεροπτική στάση των Μεγάλων Δυνάμεων απέναντι στην πατρίδα μας ενώ παράλληλα σηματοδοτούν την διαχρονική υποτέλεια των κυβερνώντων αυτής της χώρας.

Δολοφονία Καποδίστρια, 1831

Στις 30 Μαρτίου 1827, η Γ’ εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας εξέλεξε τον Ιωάννη Καποδίστρια ως πρώτο κυβερνήτη του νεοσύστατου κράτους της Ελλάδας. Ο Καποδίστριας ήταν αναμφισβήτητα ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες της εποχής του, αλλά η εκλογή του δυσαρέστησε τους Άγγλους, αλλά και τον Μέττερνιχ (Αυστροουγγρική αυτοκρατορία) επειδή τον θεωρούσαν Ρωσόφιλο. Οι φιλοδοξίες του Καποδίστρια να κάνει την Ελλάδα ένα σύγχρονο, ανεξάρτητο, ευρωπαϊκό κράτος, επιβεβαίωσαν την δυσαρέσκεια τους καθώς προτιμούσαν την χώρα εξαρτημένη και διαιρεμένη.

Η συμμετοχή ξένων δυνάμεων στην δολοφονία του Καποδίστρια (27 Σεπτεμβρίου 1831) υποστηρίχθηκε από πολλούς ακόμα και τότε, θεωρώντας τον  Γάλλο πρέσβη Ρουάν και τον Βρετανό ομόλογό του Ντόκινς να βρίσκονται πίσω από αυτήν. Ο σχεδιασμός της δολοφονίας αποδόθηκε στον Γάλλο στρατηγό Ζεράντ, με ανάμιξη και Ελλήνων αξιωματικών. Δύο μήνες πριν από τη δολοφονία, οι αξιωματικοί του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος στην Πελοπόννησο, στις μεταξύ τους συζητήσεις, επιβεβαίωναν ότι πλησίαζε η ημέρα που θα «ξεφορτώνονταν» τον Καποδίστρια.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι ένας από τους δολοφόνους του, ο Γιώργος Μαυρομιχάλης κατέφυγε και βρήκε άσυλο στην Γαλλική πρεσβεία, ενώ ο πρέσβης Ρουάν, τον παρέδωσε μόνο όταν το συγκεντρωμένο πλήθος απείλησε να κάψει το κτίριο. Ενδεικτικά είναι και τα λόγια του  Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, πατέρα του Γιώργου, λίγα χρόνια μετά  «ανάθεμα τους Άγγλογάλλους που ήταν η αιτία εγώ να χάσω τους δικούς μου ανθρώπους και το Έθνος να χάσει έναν κυβερνήτη που δεν θα ματαβρεί. Το αίμα του με παιδεύει έως σήμερα».

Οι ίδιοι πρέσβεις είχαν προσπαθήσει και στο παρελθόν να δολοφονήσουν τον Καποδίστρια μέσω του  Μαυροκορδάτου, ο οποίος είχε πληρώσει με 25.000 γρόσια τον καμαριέρη του Καποδίστρια, Νικολέτο, για να τον δηλητηριάσει. Αυτός όμως αν και αρχικά δέχτηκε, άλλαξε γνώμη και μάλιστα ενημέρωσε τον Καποδίστρια.

Η Γαλλία πάντως μέσω του πρέσβη της, δεν έπαψε να υπερασπίζεται τους κατηγορούμενους, ενώ ο στρατιωτικός ακόλουθος της, έφτασε στο σημείο να απειλήσει τους Έλληνες στρατοδίκες που δίκαζαν τον Γiώργο Μαυρομιχάλη να μην τολμήσουν να τον καταδικάσουν. Αντίστοιχα, ο Άγγλος πρέσβης απείλησε με διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με την Ελλάδα αν η δεν σταματούσαν οι κινητοποιήσεις του λαού του Ναυπλίου, που θεωρούσε την Αγγλία συνυπεύθυνη για τον θάνατο του Κυβερνήτη. Ακόμα και σήμερα, τα βρετανικά αρχεία, που σχετίζονται με τη δολοφονία του Καποδίστρια παραμένουν κλειστά.

Δικηγόρος του Γεωργίου Μαυρομιχάλη ανέλαβε ο Σκωτσέζος Εδουάρδος Μάσον αλλά παρόλα τα νομικά κωλύματα που σκαρφίσθηκε και τις πιέσεις που άσκησε,  το στρατοδικείο τον καταδίκασε τον πελάτη του σε θάνατο και εκτελέσθηκε. Λίγα χρόνια αργότερα, ήταν ο ίδιος που ορίσθηκε εισαγγελέας στην δίκη του Κολοκοτρώνη, που με δολοπλοκίες και εκφοβισμούς οδήγησε στην αρχική του καταδίκη σε θάνατο.

Η δολοφονία του Καποδίστρια άνοιξε τον δρόμο για την μετατροπή του πολιτεύματος από δημοκρατία (μοναδική τότε στην Ευρώπη με το προοδευτικότερο Σύνταγμα) σε βασιλεία και μάλιστα με βασιλιά της επιλογής των Μεγάλων Δυνάμεων, που θα ελεγχόταν καλύτερα.  Η πρώτη προσπάθεια των Ελλήνων να ορίσουν μόνοι τους την τύχη τους είχε λήξει αρνητικά προς όφελος των ξένων δυνάμεων και των ντόπιων υποστηρικτών τους. 

Τα Παρκερικά, 1850

Στις 3 Ιανουαρίου του 1850, η Αγγλία εφαρμόζοντας την διπλωματία των κανονιοφόρων, επέβαλε ναυτικό αποκλεισμό στην Ελλάδα, αποκλείοντας το λιμάνι του Πειραιά με τον στόλο του ναύαρχου Ουίλιαμ Πάρκερ και κατάσχοντας ελληνικά πλοία στο Αιγαίο. Αφορμή για αυτό, ήταν η επίθεση του αθηναϊκού όχλου και η πρόκληση ζημιών στο σπίτι του βρετανικής υπηκοότητας Εβραίου, Δαβίδ Πατσίφικο.

Τον Απρίλιο του 1849, οι Ελληνικές αρχές απαγόρευσαν την τέλεση του εθίμου  του καψίματος του Ιούδα στην Αθήνα, λόγω της επίσημης επίσκεψης  του Εβραίου τραπεζίτη Ρότσιλντ. Οι Αθηναίοι αντέδρασαν και στις ταραχές που ακολούθησαν, επιτέθηκαν και προκάλεσαν ζημιές στο σπίτι του Πατσίφικο, πιθανότατα επειδή θωρήθηκε υπαίτιος της απαγόρευσης. Ο Πατσίφικο, ισπανοεβραίος τυχοδιώκτης και τοκογλύφος πού είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα το 1836 ως πρόξενος της Πορτογαλίας (και είχε παυθεί  το 1842 λόγω καταχρήσεων), εστράφη κατά της ελληνικής κυβέρνησης και ζήτησε ως αποζημίωση το υπέρογκο ποσό των 888.736,57 δραχμών, πολλαπλάσιο της αξίας των ανακτόρων της εποχής.

Η τότε κυβέρνηση Κριεζή αρνήθηκε και η Αγγλία, με μία πρωτοφανή για τις διεθνείς σχέσεις επίδειξη ισχύος, διέταξε τον ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά απαιτώντας, εκτός από την αποζημίωση του Πατσίφικο και αποζημίωση για έξι επτανησιακά πλοιάρια που έπεσαν θύμα πειρατείας, για δύο Επτανήσιους που κακοποιήθηκαν στον Πύργο αλλά και τα νησιά Σαπιέντζα και Ελαφόνησο (στο όνομα του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων που τελούσε υπό Βρετανική προστασία). Επιπλέον διεκδικούσε αποζημίωση για το κτήμα του Σκωτσέζου φιλέλληνα Φίνλευ που περιλήφθηκε στον Βασιλικό κήπο χωρίς αποζημίωση (είχε αγορασθεί το 1830 από Τούρκο τσιφλικά και η κυριότητα αμφισβητούταν από το Ελληνικό κράτος).  

Ο πραγματικός όμως λόγος της Αγγλικής επέμβασης ήταν η θεωρούμενη φιλορωσική στροφή της Ελλάδας και η έντονη παρουσία του Ελληνικού Εμπορικού Ναυτικού στην Δουνάβια ναυσιπλοΐα, που έθιγε τα Αγγλικά συμφέροντα και έπρεπε να περιορισθεί. Ο αποκλεισμός προκάλεσε προβλήματα επισιτισμού στην πρωτεύουσα και ζημιές στους εμπόρους και ναυτιλλόμενους του Πειραιά αλλά η σθεναρή στάση της κυβέρνησης και του βασιλιά Όθωνα συσπείρωσε τον λαό που με ψυχραιμία και καρτερικότητα αντιμετώπισε την αγγλική πρόκληση.

Η υπόθεση πήρε διεθνείς διαστάσεις όταν η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε την βοήθεια της Γαλλίας και της Ρωσίας, οι οποίες επενέβησαν υπέρ της Ελλάδος και οδήγησαν την υπόθεση σε διεθνή διαιτησία. Ο αποκλεισμός ήρθη στις 15 Απριλίου του 1850 και η Ελλάδα αναγκάσθηκε να καταβάλλει εγγύηση 300.000 δραχμών για την άρση του αποκλεισμού που επεστράφησαν μετά την ολοκλήρωση της διαιτησίας η οποία επέδωσε στον Πατσίφικο, που είχε ήδη μετακομίσει στο Λονδίνο,  αποζημίωση 3.750 δραχμών.

Η επέμβαση των Γάλλων, 1854

Λίγα χρόνια αργότερα, το 1854 πραγματοποιήθηκε μία ακόμα απροκάλυπτη επέμβαση στα εσωτερικά της χώρας, από τους Γάλλους αυτή την φορά. Αιτία για αυτό στάθηκε η υποκίνηση επαναστατικών κινημάτων από το νεοσύστατο Ελληνικό Βασίλειο σε Ήπειρο, Θεσσαλία και Μακεδονία με αφορμή τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο της Κριμαίας. Στην διαμάχη αυτή, οι Γάλλοι μαζί με τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Αυστρία, Πρωσία) συμμάχησαν ευκαιριακά με την Τουρκία για να αποτρέψουν την διαφαινόμενη επέκταση της Ρωσίας σε Οθωμανικά εδάφη.

Αντίθετα, οι Έλληνες με προεξέχοντα τον βασιλιά Οθωνα, διέκριναν στον πόλεμο αυτό μια ευκαιρία υλοποίησης της Μεγάλης Ιδέας του Κωλέττη και εμψύχωναν τους τοπικούς οπλαρχηγούς σε εξέγερση. Οι μεγάλες δυνάμεις αντέδρασαν και εξουσιοδότησαν την Γαλλία να επέμβει. Έτσι, στις 13 Μαΐου του 1854, μοίρα του Γαλλικού στόλου κατέπλευσε στον Πειραιά και αποβίβασε στρατεύματα, υπό τον Στρατηγό Φορέυ. Στην συνέχεια, οι πρέσβεις των τεσσάρων μεγάλων  δυνάμεων επέδωσαν τελεσίγραφο στον βασιλιά Όθωνα να κηρύξει ουδετερότητα και να σχηματίσει νέα κυβέρνηση υπό τον Μαυροκορδάτο, τον οποίον εμπιστευόταν. 

Η κυβέρνηση που σχηματίσθηκε άλλαξε πολλές φορές σύνθεση καθώς ο λαός αποδοκίμαζε τις συνεχείς παρεμβάσεις των πρεσβειών των Μεγάλων Δυνάμεων, ονομάζοντάς την «υπουργείο κατοχής». Οι παρεμβάσεις έφτασαν μέχρι του σημείου καταστροφής του τυπογραφείου της εφημερίδας Αιών και της σύλληψης του δημοσιογράφου Ιωάννη Φιλήμονα επειδή κατέκρινε την πολιτική των Αγγλογάλλων, την οποία αποκαλούσε αποικιακή. Η κυβέρνηση έπεσε τον Σεπτέμβριο του 1855 και αντικαταστάθηκε από την εξίσου υποτελή κυβέρνηση Βούλγαρη, ενώ οι Γάλλοι δεν αποχώρησαν παρά στις 15 Φεβρουαρίου του 1857, μετά δηλαδή την οριστική λήξη του Κριμαϊκού πολέμου.  

Η δυσαρέσκεια του λαού ήταν έντονη καθ’ όλη την διάρκεια της Γαλλικής κατοχής, καθώς η συμπεριφορά των Γάλλων στρατιωτών ήταν απαράδεκτη και αλαζονική. Για να εξευτελίσουν τον βασιλιά, παρήλαυναν καθημερινά έξω από τα ανάκτορα χωρίς φυσικά τις απαιτούμενες τιμές ενώ σε μία περίπτωση που Γάλλος αξιωματικός απέδωσε τιμές στην βασίλισσα Αμαλία, τιμωρήθηκε από τους ανωτέρους του. Το αποκορύφωμα της κατοχής αυτής ήταν η μετάδοση χολέρας από τα γαλλικά στρατεύματα στους κατοίκους του Πειραιά με αποτέλεσμα να πεθάνουν εκατοντάδες, ανάμεσά τους και ο δάσκαλος του γένους Γεννάδιος.

Επεισόδιο Νίκολσον, 1885

Στις 4 Ιανουαρίου 1885, ο Άγγλος διπλωμάτης Άρθουρ Νίκολσον ξεκίνησε μαζί με την γυναίκα του για μια βόλτα στον Λυκαβηττό. Πλησιάζοντας στην κορυφή, τους σταμάτησαν χωροφύλακες οι οποίοι τους απαγόρευσαν να συνεχίσουν, επειδή πρόσφατα είχε γίνει δενδροφύτευση. Το ζεύγος Νίκολσον, που δεν γνώριζε ελληνικά αλλά κυρίως επειδή θεωρούσε αδιανόητο να τους απαγορεύεται η δίοδος, αγνόησε επιδεικτικά τους χωροφύλακες και προσπάθησε να συνεχίσει την βόλτα του. Τότε, ένας από αυτούς, υποχρέωσε τον Νίκολσον να οπισθοχωρήσει, σπρώχνοντας και χτυπώντας τον με το ραβδί του.

Ο Νίκολσον, φανερά προσβεβλημένος, πήγε κατευθείαν στο γραφείο του πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη, παρακάμπτοντας το διπλωματικό πρωτόκολλο και απαίτησε ικανοποίηση. Ο Αγγλόφιλος Τρικούπης, φοβούμενος  την δυσαρέσκεια των συμμάχων και δανειστών μας, προχώρησε στην απόταξη του χωροφύλακα Λουκά Καλπούζου και στην έκδοση ημερήσιας διαταγής αποπομπής του η οποία δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης. Όμως ο Νίκολσον δεν ικανοποιήθηκε, καθώς θεώρησε ότι η διαταγή αποπομπής του χωροφύλακα καταλόγιζε ευθύνες για το επεισόδιο και στον ίδιο και απαίτησε δημόσια συγγνώμη από το Σώμα της Χωροφυλακής. Έτσι, στις 11 π.μ.  της 7ης Ιανουαρίου, δύναμη δύο ενωμοτιών της Χωροφυλακής παρατάχθηκε στην πλατεία Συντάγματος και παρουσίασε όπλα στον Νίκολσον και στον Άγγλο πρέσβη, ενώ η μπάντα παιάνιζε τον Αγγλικό εθνικό ύμνο. 

Το επεισόδιο αυτό απετέλεσε τον μεγαλύτερο εξευτελισμό της Ελληνικής Χωροφυλακής σε όλη την ιστορία της. Ο Τρικούπης, την άλλη ημέρα προσπάθησε να υποβαθμίσει το γεγονός στην Βουλή αλλά δεν κατάφερε να αντιστρέψει το κλίμα και ο λαός της Αθήνας τον τιμώρησε, καταψηφίζοντας τον στις επικείμενες εκλογές.

Νοεμβριανά, 1916

Τον Νοέμβριο του 1916, η Ελλάδα βρίσκεται διχασμένη ανάμεσα σε δύο κυβερνήσεις, μία στη Θεσσαλονίκη με επικεφαλής τον Ελευθέριο Βενιζέλο και μία στην Αθήνα υπό την επιρροή του βασιλιά Κωνσταντίνου. Βασική αιτία του «εθνικού διχασμού» είναι η στάση που θα έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο, με τον Βενιζέλο να αξιώνει την άμεση εμπλοκή στο πλευρό της Αντάντ και τον βασιλιά να επιθυμεί την ουδετερότητα.

Στις 3 Νοεμβρίου, οι Αγγλογάλλοι στην προσπάθεια τους να πιέσουν τον Κωνσταντίνο, απαιτούν από την κυβέρνηση των Αθηνών την παράδοση πολεμικών πλοίων του Ελληνικού ναυτικού και άλλο στρατιωτικό υλικό. Ο Κωνσταντίνος αρνείται και στις 18 Νοεμβρίου, συμμαχική δύναμη 3.000 ανδρών υπό τον ναύαρχο Φουρνιέ, αποβιβάζεται στο Φάληρο ενώ ο συμμαχικός στόλος βομβαρδίζει την Αθήνα με τα κανόνια του. Οι συμμαχικές δυνάμεις γίνονται δεκτές με πυροβολισμούς από τις πιστές στον βασιλιά στρατιωτικές δυνάμεις και ακολουθούν οδομαχίες έως το βράδυ, όπου ο Κωνσταντίνος υπογράφει συμφωνία με τους πρεσβευτές της Αντάντ.

Οι συμμαχικές δυνάμεις αποσύρονται, δίνοντας τη θέση τους σε επιθέσεις των φιλοβασιλικών εναντίον των βενιζελικών με λεηλασίες σπιτιών και καταστημάτων και κακοποιήσεις πολιτών, αφήνοντας πίσω τους 35 νεκρούς. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιδρούν και στις 25 Νοεμβρίου, κηρύσσουν έκπτωτο τον βασιλιά Κωνσταντίνο και ξεκινούν ναυτικό αποκλεισμό της Αθήνας με σημαντικές επιπτώσεις στην τροφοδοσία του πληθυσμού. Ο βασιλιάς αποφασίζει να μετακινηθεί με τον στρατό του στην Πελοπόννησο, αλλά οι Γάλλοι κλείνουν τον Ισθμό της Κορίνθου και η έλλειψη τροφίμων επεκτείνεται και στην Πελοπόννησο.

Γαλλική επέμβαση, 1917

Οι Γάλλοι, συνεπικουρούμενοι από τον νέο Βρετανό Πρωθυπουργό Λουντ Τζορτζ, απαιτούν από τον Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει τον θρόνο του προκειμένου να άρουν τον αποκλεισμό. Στις 24 Μαΐου 1917, ο Γάλλος τέως υπουργός Κάρολος Ζονάρ αποβιβάζει αποικιακά γαλλικά στρατεύματα στον Πειραιά, κατάσχει τον Ελληνικό στόλο και βομβαρδίζει την Αθήνα.  Στην συνέχεια, συλλαμβάνει και εξορίζει στην Κορσική μέλη της κυβέρνησης και πολλούς βασιλόφρονες πολιτικούς (Ιωάννης Μεταξάς, Δημήτριος Γούναρης, Σπύρος και Σταμάτης Μερκούρης κλπ).

Λίγες ημέρες μετά, στις 11 Ιουνίου 1917, Γαλλικά στρατεύματα, υπό τον στρατηγό Σαράϊγ, διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων στην Μακεδονία,  εισβάλλουν στην Θεσσαλία με σκοπό να εμποδίσουν την μεταφορά της σοδειάς του κάμπου στην Αθήνα, που θα μείωνε τις επιπτώσεις του ναυτικού συμμαχικού αποκλεισμού. Η «μάχη της σοδειάς» όπως ονομάσθηκε, έληξε μετά από μερικές αψιμαχίες, με την προέλαση του γαλλικού στρατού έως την Λαμία και την σύλληψη και μεταφορά των Ελλήνων στρατιωτών στην Πιερία. Η Γαλλική παρουσία στην περιοχή συνδυάσθηκε με συλλήψεις αντιβενιζελικών και συμπεριφορά κατακτητή απο τους Γάλλους στρατιώτες (κλοπές, παρενοχλήσεις γυναικών κλπ).

Ο Κωνσταντίνος, κυκλωμένος από παντού, αποσύρεται από τον θρόνο υπέρ του δευτερότοκου υιού του Αλέξανδρου και στις 15 Ιουνίου 1917 αναχωρεί από την χώρα για την Ελβετία. Παράλληλα, ο «αρμοστής» της Ελλάδος Ζονάρ εκδίδει διάγγελμα στον Ελληνικό λαό και μεταφέρει τον Βενιζέλο στην Αθήνα με το Γαλλικό πολεμικό “Province” και του αναθέτει την πρωθυπουργία. Ανεξάρτητα από τις αντιλήψεις του καθενός για τους πρωταγωνιστές της περιόδου αυτής, η Γαλλική επέμβαση αποτελεί κατάφορη παραβίαση της ανεξαρτησίας ενός κράτους και επιβολή της πολιτικής ηγεσίας της αρεσκείας της.  

Μικρασιατική καταστροφή, 1922

Ο βρώμικος ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων στην Μικρασιατική καταστροφή έχει αναφερθεί απο αρκετούς ιστορικούς, Έλληνες και ξένους. Το ενδιαφέρον των συμμάχων μας της Αντάντ και νικητών του Α' Παγκοσμίου πολέμου ήταν ο διαμελισμός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η ενδυνάμωση της επιρροής τους στην Μέση Ανατολή, αδιαφορώντας για τις χιλιάδες των θυμάτων της αντιπαράθεσης μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας.

Ο θρίαμβος της Αγγλικής πολιτικής στην συνθήκη του Μούδρου (30/10/1918), και η δυσαρέσκεια των Γάλλων και Ιταλών, άνοιξε τον δρόμο της Ελλάδος στην Μικρασιατική εκστρατεία (15/5/1919) με τις ευλογίες της Αντάντ, όπου όμως ο διαχωρισμός των φίλων και των εχθρών δεν ήταν σαφής.

Η συνθήκη των Σεβρών (30/7/1920) ήταν διπλωματικός θρίαμβος για την Ελλάδα αλλά ο ανταγωνισμός μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων και η αποφασιστικότητα του Κεμάλ δημιουργούν μια εύθραυστη ισορροπία που οι ηγέτες μας δεν μπόρεσαν να αξιοποιήσουν. Οι επιρροές τους από ξένα κέντρα και οι μεταξύ τους έριδες δίνουν την δυνατότητα στις Μεγάλες Δυνάμεις να μεταστρέψουν την στάση τους. Η ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές και η επιστροφή του γερμανόφιλου βασιλιά Κωνσταντίνου στον θρόνο, σηματοδοτούν την αποχώρηση των Γάλλων και Ιταλών από την Μικρά Ασία (έναντι συμβολαίων με την Τουρκία) και την αποδυνάμωση της υποστήριξης των Άγγλων. Ταυτόχρονα, οι Σοβιετικοί ενισχύουν στρατιωτικά τον Κεμάλ, εκδικώντας μας για την συμμετοχή της Ελλάδος στην αποτυχημένη εκστρατεία της Αντάντ στην Κριμαία (1919) εναντίον των Μπολσεβίκων.

Η έκβαση του Ελληνοτουρκικού πολέμου είχε πλέον κριθεί. Η Μικρασιατική καταστροφή ήταν αποτέλεσμα λαθών, αντικειμενικών δυσκολιών, παραλείψεων αλλά και αντικρουόμενων συμφερόντων και μικροπολιτικών. Κυρίως όμως, ήταν αποτέλεσμα της αδυναμίας της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της χώρας μας, να διαμορφώσει και να υλοποιήσει μία ενιαία εθνική στρατηγική.

Η Αγγλία σταθεροποίησε την κηδεμονία της στο νεοσύστατο Ιράκ, που περιλάμβανε την πετρελαιοφόρο περιοχή της Μοσούλης και οι Αμερικάνοι ανέλαβαν την ανοικοδόμηση της Τουρκίας. Η Γαλλία πήρε την Συρία και τον Λίβανο ως προτεκτοράτα, ενώ η Ιταλία την Βόρειο Ήπειρο (ως μέρος του προτεκτοράτου της Αλβανίας) και τα Δωδεκάνησα. Ο έλεγχος των στενών του Βοσπόρου απετέλεσε ένα ακόμα σημείο αντιπαράθεσης. Ο Ελληνικός στρατός αναγκάσθηκε να αποχωρήσει απο την Ανατολική Θράκη για να διατηρήσουν οι Άγγλοι εφήμερα δικαιώματα στα στενά. 

Η καταστροφή της Σμύρνης και ο ξεριζωμός των Ελλήνων απο την Μικρά Ασία έπληξε ανεπανόρθωτα τον ψυχισμό των Ελλήνων και οδήγησε, για πρώτη φορά στην νεότερη ιστορία, στην αναζήτηση υπαιτίων στο εσωτερικό και όχι στο εξωτερικό. Στην δίκη των 6 που ακολούθησε, οι παρεμβάσεις των Άγγλων κατάφεραν να μην παραπεμφθεί ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και έως την τελευταία στιγμή πίεζαν για την αναστολή της εκτέλεσης των καταδικασθέντων. Ομως, η οργή των Ελλήνων ήταν τέτοια, που τίποτα δεν κατάφερε να εμποδίσει την τιμωρία της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας που θεωρήθηκε υπαίτια της καταστροφής. 

Δεκεμβριανά, 1944

Τα Δεκεμβριανά, αποτελούν ίσως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση ξένης επέμβασης στην Ελλάδα, με τραγικές συνέπειες, καθώς πυροδότησαν την Εμφύλια σύρραξη. Στις 12 Οκτωβρίου 1944, οι Γερμανοί κατακτητές αρχίζουν να φεύγουν από την πρωτεύουσα, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της χώρας βρίσκεται ήδη υπό τον έλεγχο του ΕΛΑΣ. Στις 15 Οκτωβρίου, τα πρώτα Αγγλικά στρατεύματα αποβιβάζονται στον Πειραιά, αποφασισμένα να επιβάλουν την κυβέρνηση Εθνικής ενότητας, που συγκρότησε ο Τσώρτσιλ στον Λίβανο. 

Στις 18 Οκτωβρίου, ο εντολοδόχος πρωθυπουργός Γ.Παπανδρέου, φτάνει στον Πειραιά και πηγαίνει στην Αθήνα με ανοικτό αυτοκίνητο μαζί με τον Εγγλέζο στρατηγό Σκόμπυ. Στον μνημειώδη  « λόγο της απελευθέρωσης» ο Παπανδρέου, εν μέσω συνθημάτων (λαοκρατία και όχι βασιλιά) απεύθυνε «ευγνώμονα χαιρετισμό στους μεγάλους συμμάχους μας Βρετανούς που επανήλθαν ελευθερωτές της Ελλάδος» ξεχνώντας φυσικά να αναφέρει ότι αυτός και οι σύμμαχοί του Βρετανοί, είχαν αφήσει την χώρα να υποφέρει για 4 χρόνια στα χέρια των Γερμανών κατακτητών χωρίς ουσιαστική βοήθεια.  

Η συνέχεια είναι γνωστή, Στις 3 Δεκεμβρίου οργανώνεται συλλαλητήριο από το ΕΑΜ στο οποίο η αστυνομία και οι Βρετανικές δυνάμεις ανοίγουν πυρ, σκοτώνοντας την εύθραυστη ισορροπία και οδηγώντας την χώρα στην τραγικότερη περίοδο της νεώτερης ιστορίας της. Είναι ενδεικτικό ότι οι Άγγλοι διέθεσαν για την επιχείρηση αυτή διπλάσιες δυνάμεις (100.000 άνδρες) από αυτές που είχαν διαθέσει  στην Ιταλική και Γερμανική εισβολή του 1941 και ενώ ακόμα ο πόλεμος δεν είχε τελειώσει.

Πωλ Πόρτερ, 1947

Στις 21 Φεβρουαρίου 1947, η Βρετανική κυβέρνηση ανακοινώνει ότι αδυνατεί να επωμιστεί άλλο το βάρος της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης της Ελλάδος και ξεκινάει η μετάβαση της επικυριαρχίας της χώρας στους Αμερικάνους με το δόγμα Τρούμαν και την οικονομική βοήθεια που το συνόδευε.

Οι Αμερικάνοι, θέλοντας μια αντιπροσωπευτικότερη κυβέρνηση, στην οποίαν να συμμετάσχουν όλα τα κόμματα, αναγκάζουν σε παραίτηση, μέσω του πρέσβη τους ΜακΒί, την κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος του Κ.Τσαλδάρη  και επιβάλουν τον σχηματισμό της «οικουμενικότερης» κυβέρνησης του τραπεζίτη Δ.Μάξιμου.

Την εφαρμογή του δόγματος Τρούμαν και την διαχείριση του σχεδίου Μάρσαλ, αναλαμβάνει αμερικανική αντιπροσωπεία υπό τον διπλωμάτη Πωλ Πόρτερ, ο οποίος λειτουργεί ως σκιώδης πρωθυπουργός της χώρας. Η αποστολή περιοδεύει σε όλη την χώρα, εισβάλει στα υπουργεία, ελέγχει κρατικά έγγραφα και απαιτεί εκθέσεις από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας. Η εξουσία της Αμερικάνικης αποστολής ήταν τόσο μεγάλη που ο Πωλ Πόρτερ δεν δίστασε να χαστουκίσει τον υπουργό Συντονισμού, Στ.Στεφανόπουλο όταν διαφώνησαν σε κάποια θέματα φορολογίας. Η αντίδραση του Έλληνα υπουργού ήταν να χαρίσει στην σύζυγο του Πόρτερ ένα διαμαντένιο κολιέ για να τον εξευμενίσει.

Η υποτέλεια των Ελληνικών κυβερνήσεων της εποχής ήταν τέτοια, που ο υπουργός Στρατιωτικών Π.Κανελόπουλος υποδεχόμενος στο αεροδρόμιο τον Αμερικάνο στρατηγό Βαν Φλίτ (24/2/1948) του είπε δείχνοντας το τιμητικό άγημα  «Στρατηγέ, καλώς ήλθατε στο σπίτι σας. Ιδού ο στρατός σας». Ο Βαν Φλίτ, επικεφαλής 250 Αμερικανών στρατιωτικών συμβούλων, ανέλαβε επί της ουσίας την διοίκηση του Εθνικού Στρατού και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση του Εμφυλίου πολέμου, εφαρμόζοντας αρκετές φορές ακραίες τακτικές (πχ. ρίψη Ναπάλμ) που επέτειναν το μίσος μεταξύ των δύο πλευρών.

Παρόλα αυτά, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η έκθεση του Πόρτερ προς την κυβέρνηση του, περιέγραφε με αρκετά αντιπροσωπευτικό τρόπο τις ανισότητες μεταξύ πλουσίων και φτωχών, τις πελατειακές σχέσεις με τους κρατικοδίαιτους επιχειρηματίες και την κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος, ακόμα και της αμερικάνικης βοήθειας, προς όφελος συγκεκριμένων οικογενειών. 

Είναι σίγουρο, ότι αν κάποιος διερευνήσει περισσότερο θα ανακαλύψει και άλλα τέτοια περιστατικά αλαζονικής παρέμβασης ξένων δυνάμεων στην χώρα μας καθώς όλες οι σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ιστορίας μας συνδέθηκαν με κάποια γεωστρατηγική επιλογή ή συμφέρον κάποιας Μεγάλης Δύναμης. Η πιό συνηθισμένη αιτία παρέμβασης ήταν η διατήρηση της χώρας μας στην σφαίρα επιρροής κάποιας ξένης δύναμης υποκρύπτοντας πάντα κάποια εγχώρια συμφέροντα. Η προσπάθεια διατήρησης της Ελλάδος στην "Δύση" είναι πολύ παλαιότερη του "κουμουνιστικού κινδύνου" της μεταπολεμικής περιόδου, καταδεικνύοντας την διαχρονικότητα της γεωπολιτικής.

Σήμερα, η πατρίδα μας είναι μέλος της ΕΕ και της Ευρωζώνης, έχοντας εκχωρήσει μέρος της εθνικής της κυριαρχίας στο όνομα του κοινού οράματος. Οι περισσότεροι νόμοι και αποφάσεις εκδίδονται πλέον στις Βρευξέλες και όχι στις πρωτεύουσες των κρατών ενώ η νομισματική πολιτική αποφασίζεται "συλλογικά" εκτός της χώρας. Όμως τα τελευταία χρόνια έγινε σαφές, ότι η "συλλογικότητα" της λήψης αποφάσεων είναι ετεροβαρής, με τα ισχυρά κράτη να επιβάλλουν συχνά τις απόψεις τους και άρα τα συμφέροντά τους.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται με πιό δημοκρατικό τρόπο και την πλήρη συναίνεση μας αυτή την φορά, χωρίς να κατηγορούμε πλέον τους ηγέτες μας για απροκάλυπτη ξενοδουλεία. Η κυριαρχία έναντι οικονομικών ενισχύσεων και χαμηλών επιτοκίων. Η μία λύση είναι να αυξήσουμε την ισχύ την χώρας μας, βελτιώνοντας τα οικονομικά μας και οργανώνοντας τις διεκδικήσεις μας από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς με πιό συστηματικό και αποτελεσματικό τρόπο. Αν δεν μπορούμε, τουλάχιστον ας φροντίσουμε να αξίζει η συναλλαγή.