τα ονόματα των βουνών της Μακεδονίας

Τα περισσότερα βουνά της Μακεδονίας έχουν αρχαϊκά ονόματα, τα οποία παρέμειναν αναλλοίωτα στην διάρκεια των αιώνων. Κάποια από τα ονόματα σχετίζονται με την Ελληνική Μυθολογία, αντικατοπτρίζοντας τις αντιλήψεις των αρχαίων Ελλήνων για  την θεϊκή (ανθρωπόμορφη) προέλευση των γεωγραφικών σχηματισμών (βουνά, ποτάμια, θάλασσες κλπ), ενώ μερικά έχουν πελασγική προέλευση (προ του 1900 π.Χ) και υιοθετήθηκαν από τους επερχόμενους Ινδοευρωπαίους (Αχαιούς, Αιολείς κλπ). Αντίθετα, κάποια από τα βουνά της Μακεδονίας έχουν σήμερα ονόματα με σλάβικη, βλάχικη ή τούρκικη προέλευση που επικράτησαν κατά τους τελευταίους αιώνες των προγενέστερων ελληνικών. 

Όλυμπος

Είναι το υψηλότερο βουνό της Ελλάδος και φέρει το ίδιο όνομα καθ' όλη την διάρκεια της ιστορίας. Το όνομα Όλυμπος έχει δοθεί και σε άλλα βουνά του ευρύτερου Ελλαδικού χώρου ((Κύπρος, Ιωνία, Βιθυνία κλπ) δείχνοντας ότι η ετυμολογία του πρέπει να σχετίζεται με την γεωμορφολογία βουνού. Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την προέλευση του ονόματος, αρκετές από τις οποίες θέλουν να προέρχεται από την ρίζα λάμπ (=λαμπερός), ενώ άλλες να σημαίνει «ουρανός». Η επικρατέστερη εκδοχή ((Μπαμπινιώτης) θεωρεί ότι το όνομα είναι πελασγικό και σημαίνει «βουνό» ή «ψηλό βουνό». Μία ασυνήθιστη ερμηνεία είναι αυτή του Μ.Φίληντα (1870-1934), ο οποίος υποστηρίζει ότι το όνομα Όλυμπος είναι σημιτικής προέλευσης και προέρχεται από τις ρίζες ulu (= ψηλό) και bas (=δύναμη) και σημαίνει «δύναμη στα ύψη» ή «θεϊκή δύναμη».

Υψηλότερη κορυφή του Ολύμπου είναι ο Μύτικας (2.917 μ) του οποίου το όνομα συναντάται σε αρκετές τοποθεσίες ή πόλεις που βρίσκονται σε παραθαλάσσιες περιοχές (Χαλκίδα, Βόνιτσα, Ελαφόνησος κλπ). Πιθανά προέρχεται από την θεά Μήτι (πρώτη σύζυγος του Δία και κόρη του Ωκεανού). Μπορεί επίσης να προέρχεται και από την λέξη μύτη (με την έννοια της αιχμής, ακίδας, άκρου) παραπέμποντας στην έκφραση «η μύτη του βουνού». Ο Μύτικας στην αρχαιότητα ήταν επίσης γνωστός και ως Πάνθεον καθώς εκεί θεωρούσαν ότι συναντώνται οι θεοί και βρίσκεται ο θρόνος του Δία. 

Πίνδος

Κατά την αρχαιότητα, η οροσειρά της Πίνδου δεν θεωρούταν ενιαία οντότητα, αλλά σύμπλεγμα αυτόνομων ορεινών όγκων. Το όνομα Πίνδος προσδιόριζε ένα μέρος της οροσειράς και πιο συγκεκριμένα την ορεινή ζώνη της περιοχής του Μετσόβου από την οποίαν πηγάζουν οι ποταμοί Αχελώος και Πηνειός. Σταδιακά το όνομα επικράτησε να προσδιορίζει όλο την ορεινό συγκρότημα από την Κορυτσά έως τα Άγραφα.

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για την προέλευση του ονόματος, με τις περισσότερες να υποστηρίζουν ότι είναι πελασγικής προέλευσης και προέρχεται είτε από την ρίζα πούνδ (=ατελείωτος) είτε από την ρίζα πίνδ (=ιερός, θείος). Στην δεύτερη εκδοχή συνηγορεί το γεγονός ότι στην αρχαιότητα το όνομα Πίνδος είχε δοθεί σε ένα ακόμα βουνό και έναν ποταμό στην Αρκαδία καθώς και έναν ποταμό στην Περραιβία (Βόρεια Θεσσαλία) και πιθανά συνδεόταν με τόπους λατρείας. Υπάρχει επίσης η εκδοχή της ινδοευρωπαϊκής προέλευσης του ονόματος, από την ρίζα πίδ (=αναβλύζω), που δόθηκε στο βουνό λόγω των πολλών νερών που αναβλύζουν από τις πλαγιές του. Στην Ελληνική Μυθολογία, ο Πίνδος ήταν γιός του Μακεδόνα, τον οποίον σκότωσαν τα αδέλφια του στην ομώνυμη οροσειρά. 

Βόρας (ή Καϊμάκτσαλαν)

Ο ορεινός όγκος του Βόρακα βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Ν.Πέλλας στα σύνορα με την ΠΓΔΜ και περιλαμβάνει τρία βουνά, στα δυτικά τον Βόρακα και ανατολικότερα το Πίνοβο και την Τζένα. Το όνομα Βόρας πιθανότατα προέρχεται από τον Βορέα (ή Βορρέα), ο οποίος σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία κατοικούσε στο συγκεκριμένο βουνό και ήταν ο γιός του Αιόλου και η προσωποποίηση του βόρειου ανέμου. Η τουρκική ονομασία Καϊμακτσαλάν δόθηκε στο βουνό από την διαρκώς χιονισμένη κορυφή του, η οποία προσομοιάζει με Καϊμάκι (kaymak= λευκή κρέμα + alan= ανοικτός χώρος, αλάνα). Οι Σλάβοι ονομάζουν το βουνό Νίτζε.  Η υψηλότερη κορυφή του ονομάζεται ακόμα και σήμερα Καϊμάκι (2.524 μ).

Το όνομα Τζένα έχει βλάχικη προέλευση και προέρχεται από την λέξη τζεάνα (=φρύδι) η οποία με την σειρά της προέρχεται από την λατινική λέξη gena (= μάγουλο, βλέφαρο), επιβεβαιώνοντας την παρομοίωση των βουνών με μέρη του ανθρώπινου σώματος. Οι Σλάβοι ονομάζουν το βουνό Κοζούφ.  Η υψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Μεγάλη Τζένα ή Πόρτες (2.182 μ).

Το Πίνοβο ή Πλάτσα ή Μπλάτσα έχει πιθανότατα σλάβικη προέλευση απο την λέξη pinovo (=καρφίτσα). Η υψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Κορφούλα (2.156 μ). 

Πάϊκο

Το βουνό βρίσκεται στα ανατολικά του Ν.Πέλλας στα σύνορα με τον Ν.Κιλκίς. Λαϊκή εικασία θέλει το όνομα να έλκει την προέλευση του από την λέξη Παναγία αλλά η πιθανότερη εκδοχή είναι να προέρχεται από την σλάβικη λέξη payak (= αράχνη) που ίσως δόθηκε στο βουνό λόγω της πυκνής (αραχνώθους) βλάστησης του. Η υψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Γκόλα Τσούκα (1.650 μ) και προέρχεται από τις βλάχικες λέξεις gola (= γυμνό) και tsouka (= ύψωμα). 

Βέρμιο

Το βουνό βρίσκεται στην συμβολή των Ν.Ημαθίας, Πέλλας και Κοζάνης. Το βουνό αναφέρεται με το όνομα αυτό από τον Ηρόδοτο και πιθανότατα προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα βερμ- (werm = ψηλό, υπερκείμενο). To  ΝΔ τμήμα του βουνού αναφέρεται ως Δόξα, ενώ η απόληξη του προς Κοζάνη  αναφέρεται ως Σκοπός ( μετάφραση από το Τούρκικο Γκιόζ Τεπέ). Η ψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Τσανακτσή (2.052 μ) και προέρχεται από την τούρκικη λέξη τσανάκα (=πιάτο) επειδή θύμιζε πιάτο. 

Καμβούνια 

Η οροσειρά των Καμβουνίων βρίσκεται στα νότια του Ν.Κοζάνης κατά μήκος των συνόρων με τον Ν.Λαρίσσης και αποτελεί το φυσικό όριο και πέρασμα από την Μακεδονία προς την Θεσσαλία. Το βουνό αναφέρεται με αυτό το όνομα από τον Ηρόδοτο, περιγράφοντας ότι από εκεί πέρασε ο Ξέρξης τον στρατό του, το 480 π.Χ. στην πορεία του προς την Αθήνα. Η πληροφορία αυτή στοιχειοθετεί την εικασία ότι το όνομα του βουνού προέρχεται από τον μηχανικό του Ξέρξη, Καμβύση ο οποίος ανακάλυψε το πέρασμα (βουνό του Καμβύση). 

Τα Καμβούνια πιθανώς να ταυτίζονται με την αρχαία Πελασγική Δωδώνη στην οποία, κατά το 3^ο -5^ο π.Χ. αιώνα, ήκμασε η Περραιβική Τριπολίτις. Κατά την αρχαιότητα, ο ορεινός όγκος των Καμβουνίων ονομαζόταν όρος Τιτάριο ή Τίταρος, ενώ σήμερα με το όνομα αυτό ονομάζεται η δυτική πλευρά της οροσειράς, η οποία τα μεσαιωνικά χρόνια ονομαζόταν Σιάπκα, από την σλαβική λέξη sapka (=σκούφος). Κατά τα Ελληνιστικά και Ρωμαϊκά χρόνια, η οροσειρά ονομαζόταν Βολουστάνα (Volustana) από παράφραση των λέξεων βάλλας (δωρικά- βαλός=είσοδος, πόρτα)+ στενά. 

Πιέρια

Τα βουνά βρίσκονται βορειοδυτικά του Όλυμπου, ανάμεσα στους Ν.Πιερίας και Ημαθίας. Κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Πιερικόν όρος και πήρε το όνομα του από τους κατοίκους της περιοχής, Πίερες. Το όνομα των κατοίκων προέρχεται είτε από την λέξη πίειρα (= εύφορη γή) είτε από τον μυθικό βασιλιά τους Πίερο. Υψηλότερη κορυφή το Φλάμπουρο (2.193 μ). 

Χορτιάτης

Το βουνό βρίσκεται έξω από την Θεσσαλονίκη και στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κισσός όπου σύμφωνα με τον Στράβωνα πήρε το όνομα του από τον βασιλιά Κισσέα της Θράκης ο οποίος έκτισε στους πρόποδες του την ομώνυμη πόλη. Μια άλλη εκδοχή θέλει το όνομα να προέρχεται από το φυτό κισσός το οποίο ευδοκιμεί στην περιοχή και σχετίζεται με την λατρεία του θεού Διόνυσου, ο οποίος αποκαλούταν και Κισσός. Στα βυζαντινά χρόνια, ιδρύθηκε στην περιοχή το μοναστήρι του Χορταϊτη, το οποίο παραφράσθηκε σε Χορτιάτης, ενώ η ψηλότερη κορυφή του (1.201 μ) διατήρησε το αρχαίο όνομα Κισσός. 

Χολομών

Το βουνό βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Ν.Χαλκιδικής και κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Υψίζωνον (ή Υψίζων όρος) που σημαίνει υψηλά εζωσμένον λόγω της πυκνής του βλάστησης. Κατά τον μεσαίωνα αναφέρεται ως Οψήζοντος.  Το όνομα Χολομών κατά τον Θαβώρη (2014) προέρχεται από την βουλγάρικη λέξη houlm (= λόφος, βουνό) η οποία εξελληνίστηκε από τους μοναχούς (κατά το Σολομών). 

Άθως

Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία ο Άθως ήταν γίγαντας, υιός Ουρανού και της Γαίας. Έλαβε μέρος στην γιγαντομαχία (μάχη θεών και γιγάντων) όπου πέταξε έναν τεράστιο βράχο από την Θράκη εναντίον του Ποσειδώνα, αλλά αστόχησε και ο βράχος έπεσε στην θάλασσα, δημιουργώντας το ομώνυμο βουνό. Το όνομα πιθανότατα είναι πελασγικό και προέρχεται από τις λέξεις αεί (=πάντα) και αίθω (=λάμπω) σημαίνοντας αυτόν που πάντα λάμπει. Τα ονόματα Όρος και Άγιο Όρος είναι μεταγενέστερα και σχετίζονται με την μοναστική πολιτεία. 

Κερκίνη (ή Μπέλλες)

Το όρος Κερκίνη βρίσκεται στα βόρεια του Ν.Σερρών στο τριεθνές όριο με την Βουλγαρία και την ΠΓΔΜ. Με το όνομα αυτό μνημονεύεται από τον Θουκυδίδη και στην αρχαιότητα αποτελούσε παρακλάδι του όρους Ορβηλου. Το όνομα δόθηκε και στην παρακείμενη λίμνη Κερκίνη, η οποία την εποχή εκείνη ήταν εποχικό έλος και ονομαζόταν Κερκινίτιδα. Η ονομασία Μπέλλες είναι σλάβικη (=λευκό) ή βλάχικη, bella montagna (=ωραίο βουνό). Οι Σλάβοι το ονομάζουν Μπελάσιτσα. 

Ορβηλος

Το βουνό βρίσκεται στην Ελληνοβουλγαρική μεθόριο, ΒΔ της Δράμας και η κορυφογραμμή του οριοθετεί την Ελληνική επικράτεια. Το βουνό Ορβηλος αναφέρεται από τον Ηρόδοτο και τον Αρριανό στην περιγραφή της πορείας του Μ.Αλεξάνδρου εναντίον των Τριβαλλών και πιθανότατα το όνομα προήλθε από το όρος Βήλος (=ουρανός) καθώς με το ίδιο όνομα (Βήλος) ονομάζεται ένα βουνό στην Συρία. Τα Βυζαντινά χρόνια μετονομάσθηκε σε Βάλακρο ενώ η Σλάβικη ονομασία του είναι Belasica και η βουλγάρικη Σλαβγιάνκα. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας το βουνό ονομάσθηκε Αλή Μποτούς (=δώρο του Αλή), όνομα που ακόμα φέρει η υψηλότερη κορυφή του  (2.172 μ).

Ο ΝΔ κλάδος του σχηματίζει την οροσειρά της Βροντούς, όπου βρίσκεται το δάσος του Λαϊλιά. Το όνομα Λαϊλιάς, πιθανά προέρχεται από παραφθορά της τούρκικης λέξης Γιαϊλιάς (= οροπέδιο, ξέφωτο, τόπος αναψυχής). 

Φαλακρό

Το βουνό αυτό βρίσκεται βόρεια της Δράμας και είναι το Παγγαίο όρος της αρχαιότητας με τα γνωστά μεταλλεία χρυσού και μαρμάρου. Το πρώτο όνομα του βουνού, σύμφωνα με τον Όμηρο ήταν Νυσήϊο ή Νύσσιο όρο, ενώ στην περιοχή υπήρχε οικισμός που ονομαζόταν Νυσσαίο. Τα Ομηρικά έτη το βουνό συναντάται ως Καρμάνιο, όνομα που πιθανώς να προέρχεται από τον μυθικό ήρωα Καρμάνορα, από τον οποίον πήρε το όνομα του και το όρος Καρμανόριο της Μικράς Ασίας.

Τον 8^ο π.Χ. αιώνα, το βουνό μετονομάζεται σε  Παγγαίο από το όνομα του βασιλιά Παγγαίου (γιού του θεού Άρη και της νύμφης Κριτοβούλης) ο οποίος αυτοκτόνησε με το ξίφος του σε αυτό, όταν διαπίστωσε ότι άθελα του κοιμήθηκε με την μοναχοκόρη του. Ο Λουκιανός ετυμολογεί το όνομα από τις λέξεις παν + γη, ερμηνεύοντας το όνομα Παγγαίο ως το βουνό που είναι όλο γη (χώμα). Μία ενδιαφέρουσα εκδοχή, είναι αυτή του Πλίνιου, που ετυμολογεί το όνομα Παγγαίο από την φοινικική λέξη paga (= συνένωση, συμβολή), η οποία συνάδει με την αρχαία ονομασία (σύμβολο) του γειτονικού σημερινού Παγγαίου.

Τα Βυζαντινά χρόνια το βουνό ονομάζεται Εγριαζόν Κασταγνιά ή Καστανιά, προφανώς από τις αιωνόβιες καστανιές που ακόμα υπάρχουν στην ΒΑ πλευρά του.  Την περίοδο της Τουρκοκρατίας το συναντάμε επίσης με πολλά ονόματα, αρχικά ως Κεστανέ Ντάγ (= βουνό της καστανιάς), μεταφράζοντας την Βυζαντινή ονομασία, στην συνέχεια ως Πουρνάρ Ντάγ (βουνό των πηγαδιών) από τις πολλές στοές των μεταλλείων της αρχαιότητας και τελικά ως Μπόζ Ντάγ (boz dag = γυμνό ή φαλακρό βουνό) το οποίο στην συνέχεια μεταφράσθηκε στα Ελληνικά. Το όνομα προέρχεται από το ΝΔ τμήμα του βουνού το οποίο είναι γυμνό από βλάστηση, λόγω των γρανιτικών του πετρωμάτων τα οποία αποστραγγίζουν γρήγορα το νερό της βροχής. 

Παγγαίο

Κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν Σύμβολο όρος επειδή σε αυτό συμβάλλουν (ενώνονται) τα γειτονικά βουνά Φαλακρό (αρχαίο Παγγαίο) και Μενοίκιο (αρχαίο Δύσωρο). Την Ρωμαϊκή περίοδο το συναντάμε με το όνομα Empoli (από το όνομα Σύμβολο) και στην συνέχεια με το όνομα Σελμάτιο (=φωτεινό βουνό) αλλά και Σεμάλτιον (sem + alto = ημίψηλος λόφος). Τα Βυζαντινά χρόνια το βουνό ονομάζεται Μακέτιο (= μακρύ βουνό) αλλά και βουνό της Ματικίας. Κατά την Τουρκοκρατία μετονομάσθηκε σε Μπουνάρ Ντάγ (bounar dag =βουνό των πουρναριών) από τα πολλά πουρνάρια του, ενώ οι Έλληνες το ονόμαζαν  Πρινάρη. Οι Τούρκοι το αποκαλούσαν επίσης Παναήρ Ντάγ (= βουνό του πανηγυριού) από το πανηγύρι του γινόταν στην εκκλησία της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας που υπάρχει σε αυτό από τον 5^ο μ.Χ. αιώνα. 

Οι Βούλγαροι ονόμαζαν το βουνό Κόσνιτσα ή Κουσνίτσα που μπορεί να προέρχεται από την βουλγαρική λέξη kosnicka (= βάτος, πουρνάρι) αλλά το πιθανότερο είναι να προέρχεται από εκβουλγαρισμό της λέξης εικοσιφοίνισσα (κοσσυφινίτσα > κοσφινίτσα > κόσνιτσα). Το βουνό πήρε το σημερινό του όνομα, μετά την απελευθέρωση (1912) στην προσπάθεια εκκαθάρισης  από τα τουρκικά και σλαβικά ονόματα, θεωρώντας λανθασμένα ότι ταυτίζεται με το αρχαίο Παγγαίο όρος. Η υψηλότερη κορυφή του ονομάζεται Κούτρα (1.956 μ) που προέρχεται από την λατινική λέξη scutra (= κούτελο, κεφάλι) και συναντάται σε πολλές κορυφές βουνών της Ελλάδος. 

Σήμερα, με το αρχαίο του όνομα Σύμβολο, ονομάζεται το νότιο τμήμα του, το οποίο στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βίβλινο όρος, όνομα που προέρχεται απο τους αμπελώνες του (από βιβλία άμπελο) που παρήγαγαν τον διάσημο στην αρχαιότητα, βίβλινο οίνο.

Τρόμος στις Βρυξέλλες

Μετά το Παρίσι, οι Βρυξέλλες. Πρίν η Μαδρίτη και ακόμα πιο πρίν το Λονδίνο. Η Ευρώπη μετράει βομβιστικές ενέργειες και νεκρούς, ενώ ο τρόμος απλώνεται πάνω απο την ήπειρό μας.Ο φόβος αρχίζει να φωλιάζει στους Ευρωπαίους και να δημιουργεί αντανακλαστικά.  

Η χθεσινή τρομοκρατική επίθεση στην καρδιά της Ευρώπης δείχνει ότι η ισλαμική τρομοκρατία ήρθε για να μείνει. Και θα μείνει μέχρι εμείς, οι Ευρωπαίοι, να λύσουμε το πρόβλημα. Γιατί μάλλον το πρόβλημα σχετίζεται και με την Ευρώπη.

Οι Ευρωπαίοι πρέπει να απαντήσουμε σε κάποια ερωτήματα πριν αρχίσουμε να κατηγορούμε συλλήβδην λαούς και θρησκείες. Πρέπει επίσης, να αναρωτηθούμε για τις δικές μας ευθύνες πριν αναπτύξουμε συντηρητικά και ξενοφοβικά αντανακλαστικά που μπορεί να οδηγήσουν την Ευρώπη στο τέλος της. Διότι η Ευρώπη χωρίς τις αξίες της και τον πολιτισμό της, θα είναι απλά μια περιοχή του πλανήτη που ίσως και να μην αξίζει να υπάρχει.

  

Αλήθεια, πού και πώς δημιουργήθηκε η ισλαμική τρομοκρατία ? Στην Μέση Ανατολή  ή στις φτωχογειτονιές των Ευρωπαϊκών μεγαλουπόλεων ? Ποιοί είναι οι τζιχαντιστές και για ποιόν λόγο βρίσκονται ανάμεσα τους 5.000 Ευρωπαίοι μουσουλμάνοι, οι οποίοι μέχρι πρότινος απολάμβαναν το ευρωπαϊκό κεκτημένο? Οι υπόλοιποι, οι μη Ευρωπαίοι, τι έπαθαν ? ομαδική υστερία και ξαφνικά αποφάσισαν να εκδικηθούν την Δύση, για τα δεινά του παρελθόντος τους? Τι ήταν τελικά η Αραβική Άνοιξη και ποιος την οργάνωσε? Πως δημιουργήθηκε ο ISIS και πώς κατάφερε να ελέγξει περιοχές οργανωμένων κρατών? Ποιος εξόπλισε και εκπαίδευσε τους μαχητές του ISIS και ποιος χρηματοδοτεί την λειτουργία του? Πώς είναι δυνατόν, η Δύση με τα τεχνολογικά μέσα που διαθέτει να μην μπορεί να εξουδετερώσει τον ISIS?

Τα ερωτήματα αυτά, σε καμία περίπτωση δεν δικαιολογούν την τυφλή βία, όμως ας αναλογισθούμε πόσες φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας, καθημερινοί άνθρωποι μετατράπηκαν σε κτήνη πιστεύοντας ότι υπηρετούν ανώτερες αξίες ή ιδέες ενώ στην πραγματικότητα αποδείχθηκε ότι εξυπηρέτησαν τα συμφέροντα κάποιων λίγων.

Επειδή πιστεύω ότι οι συνθήκες διαμορφώνουν την συνείδηση του ανθρώπου, έφτασε η ώρα που οι Ευρωπαίοι πρέπει να επιλέξουν αν θα αλλάξουν τις συνθήκες ή την συνείδησή τους. Θα προτιμήσουν να αλλάξουν τις συνθήκες εκείνες που έχουν σαν αποτέλεσμα  την αντίδραση άλλων πολιτισμών ή θα αλλάξουν την συνείδηση τους και θα ξαναγίνουν ξενοφοβικοί και εσωστρεφείς ?

Η Ευρώπη έχει ένα σκοτεινό παρελθόν με την αποικιοκρατία, η οποία απομύζησε και αποσταθεροποίησε τον υπόλοιπο πλανήτη, διαμορφώνοντας συνθήκες αντίδρασης σε πολλούς πληθυσμούς. Δυστυχώς, η αποικιοκρατία δεν τελείωσε μετά τον β’ παγκόσμιο πόλεμο αλλά μετασχηματίσθηκε, δημιουργώντας χώρες κουφάρια και εκατομμύρια μετανάστες στις πρώην μητροπόλεις, ενώ παράλληλα η αποικιακή κουλτούρα μεταφέρθηκε σε όλες τις ισχυρές χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία κλπ). 

Τα τελευταία τριάντα χρόνια, η Δύση απαλλαγμένη από τις δεσμεύσεις του ψυχρού πολέμου προσπαθεί να ξεπεράσει τον χειρότερο εαυτό της, εντείνοντας την εκμετάλλευση του υπόλοιπου πλανήτη. Επικαλούμενη την εγκαθίδρυση δημοκρατίας σε κράτη, που η ίδια είχε φροντίσει να μην αναπτύξουν δημοκρατική συνείδηση, εισέβαλε και κατέστρεψε μουσουλμανικά κράτη (Ιράκ, Αφγανιστάν) ενώ ταυτόχρονα ενορχήστρωσε την αποσταθεροποίηση  άλλων (Λιβύη, Αίγυπτος, Συρία κλπ) με απώτερο στόχο την ενεργειακή της αναβάθμιση. 

Την ίδια περίοδο, η Ευρώπη υιοθετώντας νεοφιλελεύθερες πολιτικές επέβαλε λιτότητα και μείωση του κράτους πρόνοιας με κυριότερο αποδέκτη τα φτωχότερα λαϊκά στρώματα των μεταναστών, πολλοί από τους οποίους προέρχονταν από τις παραπάνω μουσουλμανικές χώρες. Με απλά λόγια, η Ευρώπη συνέβαλε στην διαμόρφωση των συνθηκών που ανέπτυξαν τον εθνικισμό και τον ισλαμικό φανατισμό και τώρα υφίσταται τις συνέπειες.

  

Αν πραγματικά, η Ευρώπη θέλει να σταματήσει τον τρόμο πρέπει να αλλάξει τις συνθήκες που τον τρέφουν. Πρέπει να σταματήσει τις επεμβάσεις και την εκμετάλλευση των περιοχών στις οποίες εκτρέφεται και να βελτιώσει τις συνθήκες ζωής και τις πολιτικές ενσωμάτωσης των μεταναστών που ζουν στο έδαφος της. Κυρίως όμως, πρέπει να σταματήσει να εθελοτυφλεί, θεωρώντας ότι έχει δικαίωμα να ηγεμονεύει χώρες για τα συμφέροντά της χωρίς αντιδράσεις.

Η Ευρώπη βρίσκεται εδώ και καιρό σε κρίσιμη καμπή και πρέπει να ξαναβρεί τον καλό εαυτό της, αυτόν του πολιτισμού και των αξιών του ευρωπαϊκού διαφωτισμού και να αποδεσμευθεί από τον ηγεμονισμό και το αποικιακό της παρελθόν. Σε αντίθετη περίπτωση, θα βουλιάξει μέσα στον τρόμο σε έναν νέο μεσαίωνα, πολύ χειρότερο από τον προηγούμενο, αδυνατώντας να προστατευθεί από τα εκατομμύρια των κατατρεγμένων που θα μετακινηθούν εδώ, όσους φράκτες και αν σηκώσουμε.

ανατολίτικο παζάρι στην σύνοδο ΕΕ-Τουρκίας

Μαθήματα διαπραγμάτευσης και διπλωματίας έδωσε πάλι η Τουρκία, αυτή την φορά στην σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα το προσφυγικό. Η Τουρκική αντιπροσωπεία ζήτησε εξωπραγματικές παροχές και συμφωνίες αποσκοπώντας να κερδίσει πολύ περισσότερα από αυτά που θα προσφερόταν. Για άλλη μια φορά, οι Τούρκοι ζητούν υπέρογκα ανταλλάγματα για να υλοποιήσουν αυτονόητες δράσεις, για τις οποίες μάλιστα, είχαν ήδη δεσμευθεί στο τελευταίο ταξίδι της Μέρκελ στην Τουρκία. 

Η Τουρκική διπλωματία εκμεταλλεύεται την δεινή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η ΕΕ από την έλλειψη ενιαίας μεταναστευτικής στρατηγικής και αξιοποιεί το γεγονός ότι οι ακτές της αποτελούν το σημείο εκκίνησης της προσφυγικής ροής προς την Ευρώπη. Αξιοποιεί επίσης το γεγονός ότι κάθε άλλη εναλλακτική διαδρομή των προσφύγων (εκτός της Βαλκανικής οδού) θα περνάει πάλι από την Τουρκία, ειδικότερα των προσφύγων που προέρχονται από την Συρία και το Ιράκ. Η ηγεσία της γειτονικής χώρας αντιλαμβάνεται πολύ καλά, ότι η μείωση των προσφυγικών ροών θα γίνει καλύτερα και αποτελεσματικότερα στο έδαφος της, ειδικά αν χρηματοδοτηθεί από την ΕΕ. Ας μην ξεχνάμε, ότι και η ίδια βρίσκεται σε αρκετά δύσκολη θέση καθώς 2,5 εκατ πρόσφυγες και μετανάστες περιμένουν στις ακτές της να περάσουν στην Ελλάδα, ενώ άλλο 1 εκατ πρόσφυγες από την Συρία έχουν καταφύγει στην Τουρκική παραμεθόριο με την Συρία. 

Κατά συνέπεια, η Τουρκία επιδιώκει τα μέγιστα οφέλη από δράσεις που συμφέρουν και την ίδια. Αυτό θα πει διπλωματία! Το ανατολίτικο παζάρι που θα ακολουθήσει είναι στο αίμα τους, Φυσικά, έχουν απέναντι τους την ψυχρή λογική των ισχυρών Ευρωπαϊκών χωρών αλλά ταυτόχρονα και τις μεταξύ τους διαφωνίες,  οι οποίες μπορεί να δημιουργήσουν ρήγματα στις συνήθως υπεροπτικές και ωφελιμιστικές επιδιώξεις της ΕΕ.

  

Δεν γνωρίζω ποιος θα βγει ωφελημένος από το παζάρι που μόλις ξεκίνησε. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι η Τουρκία τόλμησε να απαιτήσει. Σε μια περίοδο, που οι διεθνείς της σχέσεις είναι σε άσχημο επίπεδο, η Τουρκία διεκδικεί υψηλά οφέλη από την ΕΕ για την αντιμετώπιση προβλημάτων για τα οποία και η ίδια ευθύνεται. Ας μην ξεχνάμε, ότι η Τουρκία υποκίνησε και ενίσχυσε ποικιλοτρόπως την Συριακή αντιπολίτευση σε αυτόν τον παράλογο πόλεμο. 

Η Ελληνική διπλωματία, θα πρέπει να παρατηρεί και να διδάσκεται από τέτοιες τακτικές, καθώς η ίδια υπήρξε πάντα φοβική και διστακτική, ακόμα και απέναντι σε ανίσχυρους αντιπάλους. Γιατί, όπως διδάσκει και η ίδια η ζωή, αν δεν ζητήσεις, δεν θα πάρεις. 

Deutsche bank : ο μεγάλος ασθενής ?

Τι συμβαίνει τελικά με την Deutsche Bank? 

Η μεγαλύτερη τράπεζα της Ευρώπης και καμάρι της Γερμανικής οικονομίας παραπαίει και οι φήμες για πιθανή κατάρρευση της οργιάζουν. Η μετοχή της Deutsche bank έχασε το 40% της αξίας της από τις αρχές του 2016  και τα ασφάλιστρα κινδύνου (τα γνωστά CDS) έχουν εκτοξευτεί στα ύψη. Επιπλέον, ο οίκος Standard & Poor's υποβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της τράπεζας, από Α- σε ΒΒΒ+. Οι παραπάνω εξελίξεις παρέσυραν τα Ευρωπαϊκά χρηματιστήρια, ενώ μόνο στην Ελλάδα, οι μετοχές των τραπεζών έχασαν από 40 έως 65% της αξίας τους.

Η προσπάθεια του Σόϊμπλε να καθησυχάσει τις αγορές είχε τα αντίθετα αποτελέσματα, καθώς μετά τις δηλώσεις του περί «υπερβολικής αντίδρασης των αγορών», η τιμή της μετοχής της Deutsche bank έπεσε επιπλέον 7%. Η πτώση της τιμής της μετοχής μείωσε την χρηματιστηριακή αξία της Deutsche bank στα 20 δις €, ιδιαίτερα υποτιμημένη σε σχέση με την λογιστική της αξία (δείκτης τιμής/λογιστική αξία = 0,27). Η τράπεζα επιδείνωσε την κατάσταση ανακοινώνοντας απολύσεις 23.000 υπαλλήλων και πρόθεση επαναγοράς ομολόγων της, αξίας 50 δις €, δείχνοντας ότι το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό. 

 

Η Deutsche bank ιδρύθηκε επί Βίσμαρκ, το 1870 στο τότε βασίλειο της Πρωσίας, με στόχο να σπάσει το ολιγοπώλιο των αγγλικών και γαλλικών τραπεζών της εποχής και να προωθήσει τις εξαγωγές της Γερμανίας. Η τράπεζα συνέβαλε στην βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας έως τις αρχές του 20^ου αιώνα, χρηματοδοτώντας γερμανικές επιχειρήσεις (Krupp, Bayer κλπ ) και έργα υποδομών, μεταξύ των οποίων και η σιδηροδρομική γραμμή Βερολίνο-Βαγδάτη, στην τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Κατά την διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Deutsche bank στήριξε το καθεστώς και χρηματοδότησε αρκετά δημόσια έργα, μεταξύ των οποίων και την κατασκευή του στρατοπέδου του Άουσβιτς. Επίσης, ανέλαβε την εποπτεία των κρατικών τραπεζών των κατεκτημένων χωρών, μεταξύ των οποίων και την δική μας, Εθνική Τράπεζα. Μετά τον πόλεμο διαλύθηκε από τους συμμάχους σε δέκα περιφερειακές τράπεζες, οι οποίες έως το 1957 είχαν επανενωθεί στην νέα μεταπολεμική Deutsche bank, η οποία συνέδραμε σημαντικά στην ανασυγκρότηση της Γερμανίας.

Τα τελευταία 20 χρόνια, η τράπεζα αναπτύχθηκε σημαντικά αξιοποιώντας την εξωστρέφεια των γερμανικών επιχειρήσεων και εξαγόρασε τράπεζες και επενδυτικούς οίκους σε Αγγλία, ΗΠΑ, Ρωσία και Ιταλία. Το 2001 μπήκε στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης και το 2010 εξαγόρασε την γερμανική Post bank (τμήμα των γερμανικών ταχυδρομείων).

Η Deutsche bank αναμετρήθηκε με τους γίγαντες της wall street και όχι μόνο επιβίωσε αλλά μετατράπηκε σε μία από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες του πλανήτη. Σήμερα, η τράπεζα δραστηριοποιείται σε 74 χώρες με 2.790 καταστήματα και 100.000 υπαλλήλους, ενώ το 2015 τα έσοδά της ανήλθαν στα 33 δις ευρώ.

Όμως, η κρίση του 2008 φαίνεται ότι άφησε τα σημάδια της ακόμα και στην κραταιά Γερμανική τράπεζα. Η στρατηγική στροφή της τράπεζας από χρηματοδότη της γερμανικής βιομηχανίας σε παγκόσμιο επενδυτικό οργανισμό, αύξησε την έκθεση της σε προϊόντα υψηλού ρίσκου (κυρίως παράγωγα) τα οποία δημιούργησαν, με την κρίση του 2008, μαύρη τρύπα υπέρογκου χρέους στην τράπεζα. 

 

Η πρώτη ένδειξη του προβλήματος εμφανίσθηκε τον Μάρτιο του 2015, όταν η αμερικάνικη θυγατρική της Deutsche bank δεν κατάφερε να περάσει τα stress test στις ΗΠΑ. Η συνέχεια ήρθε λίγους μήνες αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2015, όταν η FED ανακοίνωσε την έναρξη ελέγχων στην αμερικάνικη θυγατρική της τράπεζας, επιβάλλοντας στην συνέχεια, πρόστιμο 2,5 δις $ για χειραγώγηση επιτοκίων (Libor), ενώ αναμένονται επιπλέον πρόστιμα (έως και στέρηση αδείας) για τις κατηγορίες του ξεπλύματος χρήματος στην Ρωσία, την παραβίαση του εμπάργκο στο Ιράν καθώς και για σκοτεινές συναλλαγές (αγοροπωλησίες μετοχών εκτός χρηματιστηρίων).

  

Το πρόβλημα γιγαντώθηκε όταν, δύο εβδομάδες πριν, η Deutsche bank ανακοίνωσε ζημιές 6,8 δις € για το 2015, έναντι κερδών 1 δις € που ήταν η πρόβλεψη. Οι φήμες άρχισαν να οργιάζουν και οι αναλυτές να ψάχνουν βαθύτερα τα στοιχεία της τράπεζας, πολλαπλασιάζοντας την ανησυχία για ενδεχόμενη κατάρρευση.

Η εμπλοκή της τράπεζας στην φούσκα των αμερικάνικων στεγαστικών δανείων αλλά και στην χρηματοδότηση των αναδυόμενων οικονομιών (Κίνα, Βραζιλία, Μεξικό κλπ) δημιούργησε μια τεράστια έκθεση της Deutsche bank σε επισφαλή παράγωγα, ύψους 55-60 τρις € (20 φορές το ΑΕΠ της Γερμανίας), ενώ αντίθετα η τράπεζα φάνηκε αρκετά προσεκτική στην έκθεση της σε κρατικά και εταιρικά ομόλογα.

   

Τα δεδομένα αυτά θέτουν σε αμφισβήτηση την κεφαλαιακή επάρκεια της τράπεζας σε μία περίοδο που οι προοπτικές της διεθνούς οικονομίας δεν είναι θετικές (κόπωση οικονομίας Κίνας, πτώση τιμών πετρελαίου, μεταναστευτική κρίση κλπ). Η κατάρρευση της Deutsche bank θα μπορούσε από μόνη της να προκαλέσει ντόμινο εξελίξεων και παγκόσμια κρίση μεγαλύτερη από αυτή του 2008.

Η τράπεζα έχει ήδη ανακοινώσει πρόγραμμα αναδιοργάνωσης, πώληση θυγατρικών σε μειωμένες τιμές (Postbank) και πρόθεση αποχώρησης της από αναδυόμενες αγορές. Συμμάζεμα και εσωστρέφεια με επιστροφή στα γνωστά μέρη της Ευρώπης.

Η κρίση της Deutsche bank δεν είναι για να επιχαίρει κανείς. Επιβεβαιώνει μεν ότι η παγκόσμια οικονομία έχει αναπτυχθεί στρεβλά αλλά δεν λύνει το πρόβλημα, το οποίο είναι συστημικό. Αν η Deutsche bank χρεοκοπήσει, η πιθανότερη λύση είναι να κρατικοποιηθεί και να μεταφέρει το κόστος στους Γερμανούς (και όχι μόνο) πολίτες. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο αντίκτυπος για την Γερμανική οικονομία θα είναι τεράστιος καθώς μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση δεκάδες εταιρείες.

Όσον αφορά την Ελλάδα, ας μην ξεχνάμε ότι η Γερμανία (μέσω ESM) είναι ο μεγαλύτερος δανειστής της και η έξοδος από την κρίση εξαρτάται κατά πολύ από αυτήν. Αν η Γερμανία μπει σε κρίση, τότε η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη θα πάει στις καλένδες και η ΕΕ σε κίνδυνο διάλυσης.